Czy Porozumienie paryskie działa? Bilans po latach

Porozumienie paryskie miało stać się nowym fundamentem globalnej polityki klimatycznej, opartym na powszechnym udziale państw i stopniowym zwiększaniu ambicji redukcyjnych. Po latach funkcjonowania coraz częściej pojawia się pytanie, czy ten model faktycznie przynosi oczekiwane efekty.

Główną siłą Porozumienia paryskiego jest jego powszechność. Po raz pierwszy niemal wszystkie państwa świata zadeklarowały udział w globalnym wysiłku ograniczania emisji gazów cieplarnianych. Model oparty na krajowych zobowiązaniach umożliwił włączenie zarówno gospodarek rozwiniętych, jak i rozwijających się, bez sztywnego podziału na grupy państw.

Jednocześnie elastyczność tego podejścia stanowi jego największą słabość. Zobowiązania krajowe nie mają charakteru prawnie wiążących limitów, a ich realizacja zależy w dużej mierze od woli politycznej, stabilności gospodarczej oraz priorytetów poszczególnych rządów. Brak bezpośrednich sankcji sprawia, że presja na rzeczywistą redukcję emisji jest pośrednia.

W praktyce Porozumienie paryskie skutecznie wpłynęło na kierunek polityk publicznych. W wielu krajach stało się impulsem do przyjmowania strategii neutralności klimatycznej, rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz transformacji sektora transportu i przemysłu. Zmieniło także sposób postrzegania ryzyka klimatycznego w sektorze finansowym.

Z drugiej strony globalne emisje gazów cieplarnianych nie spadły w tempie zgodnym z celami Porozumienia. Dotychczasowe deklaracje krajowe, nawet przy pełnej realizacji, prowadzą do ograniczenia wzrostu temperatury na poziomie wyższym niż zakładane cele długoterminowe. Luka między deklaracjami a realnymi działaniami pozostaje istotnym problemem.

Mechanizm okresowych przeglądów i aktualizacji zobowiązań miał zapewnić stopniowe podnoszenie ambicji klimatycznych. W praktyce proces ten postępuje nierównomiernie, a tempo zaostrzania celów często rozmija się z dynamiką zmian technologicznych i gospodarczych, które byłyby niezbędne do osiągnięcia długofalowych celów klimatycznych.

Bilans po latach pokazuje, że Porozumienie paryskie działa przede wszystkim jako rama polityczna i sygnał kierunkowy, a nie jako narzędzie szybkiej redukcji emisji. Jego skuteczność zależy od tego, w jakim stopniu deklaracje zostaną przełożone na konkretne regulacje, inwestycje i zmiany strukturalne w gospodarkach narodowych.

Porozumienie paryskie nie rozwiązuje problemu klimatycznego samo w sobie, ale stworzyło wspólny język i punkt odniesienia dla globalnej transformacji. To, czy okaże się skuteczne w dłuższej perspektywie, zależy od konsekwencji działań państw oraz zdolności do łączenia ambicji klimatycznych z realiami gospodarczymi i społecznymi.

Opracowanie redakcyjne.