Konwencja Sztokholmska
Niektóre chemikalia nie znikają — więc świat postanowił je usunąć.
Konwencja Sztokholmska w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (POP) została przyjęta 22 maja 2001 roku w Sztokholmie i weszła w życie 17 maja 2004 roku. Jej głównym celem jest ochrona zdrowia ludzkiego i środowiska przed szczególnie niebezpiecznymi substancjami chemicznymi, które są trwałe, toksyczne, bioakumulują się i mogą być transportowane na duże odległości.
Cel konwencji
- eliminacja lub ograniczenie stosowania trwałych zanieczyszczeń organicznych,
- kontrola i minimalizacja emisji niezamierzonych POP,
- bezpieczne gospodarowanie zapasami i odpadami zawierającymi POP,
- ochrona zdrowia ludzi i środowiska naturalnego.
Czym są POP?
POP to substancje chemiczne, które:
- są trwałe — nie rozkładają się łatwo w środowisku,
- kumulują się w tkankach organizmów żywych,
- są toksyczne nawet w niskich stężeniach,
- mogą być przenoszone na dalekie odległości.
Lista POP objętych konwencją
Pierwotnie obejmowała 12 substancji, tzw. „brudną dwunastkę”, m.in.:
- pestycydy: DDT, aldrin, dieldryna, heptachlor, toksafen, chlordan, mirex, endryna,
- przemysłowe PCB (polichlorowane bifenyle),
- produkty uboczne: dioksyny i furany.
Obecnie lista jest regularnie rozszerzana o kolejne substancje.
Mechanizmy działania
- eliminacja produkcji i stosowania POP,
- kontrola emisji z procesów przemysłowych i spalania,
- zarządzanie zapasami POP i ich bezpieczne unieszkodliwianie,
- monitorowanie środowiska i zdrowia,
- współpraca międzynarodowa i transfer technologii.
Obowiązki stron konwencji
- wdrażanie krajowych planów wdrażania (NIP),
- identyfikacja i usuwanie źródeł POP,
- sprawozdawczość i udział w procesach decyzyjnych konwencji,
- zapewnienie bezpiecznego gospodarowania odpadami POP.
Znaczenie zdrowotne i ekologiczne
POP mogą powodować poważne problemy zdrowotne: zaburzenia hormonalne, rozrodcze, immunologiczne, nowotwory oraz uszkodzenia rozwoju płodu. W środowisku prowadzą do skażenia łańcuchów pokarmowych i degradacji ekosystemów.
Polska a Konwencja Sztokholmska
Polska ratyfikowała konwencję w 2008 roku. Krajowy plan wdrażania obejmuje eliminację PCB, kontrolę emisji dioksyn i furanów oraz działania na rzecz bezpiecznego gospodarowania odpadami zawierającymi POP.
Powiązania z innymi porozumieniami
Konwencja Sztokholmska jest częścią tzw. trylogii chemicznej ONZ wraz z Konwencją Rotterdamską (PIC) i Bazylejską (odpady niebezpieczne). Wspólnie tworzą globalne ramy ochrony przed toksycznymi substancjami.
Podsumowanie
Konwencja Sztokholmska to filar globalnej polityki chemicznej. Dzięki niej wiele niebezpiecznych substancji zostało wyeliminowanych lub znacząco ograniczonych, co realnie poprawiło stan zdrowia ludzi i środowiska na całym świecie. Opracowanie redakcyjne.
