Wentylacja i odprowadzanie BOG — leksykalny opis

BOG (ang. Boil-Off Gas) to gaz odparowany ze skroplonego gazu ziemnego (LNG), powstający wskutek dopływu ciepła i wzrostu ciśnienia w układzie kriogenicznym. Wentylacja i odprowadzanie BOG to dwa uzupełniające się środki: pierwsze rozprasza potencjalne nagromadzenia gazu w przestrzeniach i pomieszczeniach, drugie kontroluje i odprowadza sam gaz odparowany kontrolowanymi ścieżkami (np. do komina odpowietrzającego, układu re-kondensacji lub sekcji LCNG).

Warianty terminologiczne

• pol. BOG = gaz odparowany; odpowietrzanie/odgazowanie; komin odpowietrzający; retencja rozlewów (w kontekście chmur par)
• ang. Boil-Off Gas, vent stack, BOG handling, BOG management, vapour return
• pokrewne: wentylacja naturalna/mechaniczna, detekcja metanu, ESD (Emergency Shutdown), LCNG

Zakres znaczeniowy

• Wentylacja: zapobieganie lokalnym nagromadzeniom metanu w przestrzeniach narażonych (pompownie, obudowy zaworów, kanały techniczne, wnęki). Może być naturalna (przestrzenie otwarte) lub mechaniczna (wentylatory w wykonaniu Ex).
• Odprowadzanie BOG: kontrola ciśnienia/par w zbiorniku/instalacji i kierowanie gazu odparowanego ustalonymi drogami (np. do komina odpowietrzającego, do sekcji odzysku, do układu LCNG). Celem jest bezpieczne rozpraszanie z dala od źródeł zapłonu i stref przebywania ludzi.

Źródła i miejsca powstawania BOG

• Zbiornik LNG: dopływ ciepła → wzrost ciśnienia → konieczność upustu/odbioru par (BOG).
• Pompownia/armatura kriogeniczna: nagrzewanie, przejścia nieustalone, operacje start/stop.
• Złącza i węże tankownicze: krótkotrwałe emisje podczas podłączania/odłączania (obsługa, breakaway).

Struktura typowego systemu „wentylacja + BOG”

• Detekcja metanu: czujniki w strefach narażonych, progi alarmowe, integracja z ESD i wentylacją.
• Wentylacja: otwory nawiewno-wywiewne lub wentylacja mechaniczna; unikanie „kieszeni” gazowych; ciągi wentylacyjne prowadzone tak, by nie kierować mieszanki ku źródłom zapłonu.
• Komin odpowietrzający (vent stack): zdefiniowana wysokość i lokalizacja, rozpraszanie BOG w atmosferze ponad strefami dostępności personelu i pojazdów.
• Ścieżki alternatywne: powrót par do procesu (np. do sprężarek części CNG w układach LCNG), układ re-kondensacji/odzysku, kontrolowane odpowietrzenie w warunkach awaryjnych (zgodnie z filozofią ESD).

Rozgraniczenia pojęć (często mylone)

Termin	Co oznacza	Jak odróżnić
Wentylacja	Rozcieńcza/usuwa mieszaniny gazu z przestrzeni.	Działa w pomieszczeniach/przestrzeniach; nie reguluje ciśnienia w zbiorniku.
Odprowadzanie BOG	Kontroluje pary metanu i ciśnienie w układzie LNG.	Używa vent stack/odzysku; dotyczy obiegu medium, nie tylko powietrza.
ESD	Awaryjne odcięcie i przejście do stanu bezpiecznego.	Może uruchamiać odpowietrzenia; nie zastępuje wentylacji ciągłej.

Kryteria projektowe (leksykalny przegląd)

• Ścieżki emisji: zdefiniowane kierunki wypływu i rozpraszania; brak przeszkód powodujących zawieszenie chmury par w strefach dostępowych.
• Odległości i wysokości: komin odpowietrzający lokowany tak, by minimalizować ekspozycję ludzi/pojazdów i oddalenie od źródeł zapłonu.
• Integracja z detekcją/ESD: alarmy gazowe sterują wentylacją/odcięciami; ESD zapewnia bezpieczne stany zaworów i urządzeń.
• Materiały i wykonanie: ciągi wentylacyjne i elementy komina odporne na warunki atmosferyczne; komponenty instalacji BOG zgodne z wymaganiami Ex w strefach klasyfikowanych.

Wymogi dokumentacyjne (język administracyjno–prawniczy)

• P&ID: oznaczone ścieżki BOG, zawory odcinające, punkty odpowietrzania, integracja z ESD.
• Opis techniczny: filozofia wentylacji i BOG (normalna, awaryjna), parametry i założenia obliczeniowe.
• Klasyfikacja Ex i plan rozmieszczenia: strefy narażone, trasy wentylacyjne, lokalizacja komina odpowietrzającego.
• Instrukcje: procedury uruchomienia/wyłączenia wentylacji, postępowania przy alarmie gazowym, obsługa złączy.
• Rejestry: testy funkcjonalne wentylacji i detekcji, przeglądy komina odpowietrzającego, wpisy po zdarzeniach/awariach.

Dobre praktyki operacyjne

• Regularne testy detekcji i sprawdzenie kierunków przepływu powietrza w newralgicznych strefach.
• Utrzymanie stref wolnych od źródeł zapłonu w zasięgu oddziaływania komina odpowietrzającego.
• Przeglądy złączy/węży pod kątem nieszczelności i krótkotrwałych emisji podczas operacji.
• Aktualizacja P&ID i instrukcji po każdej modernizacji; ślad audytowy w rejestrach.

Najczęstsze błędy

• Mylenie wentylacji z odpowietrzaniem — brak ścieżek BOG, a jedynie większe wentylatory.
• Nieprawidłowa wysokość/położenie vent stack — chmura par napotyka strefy ruchu ludzi/pojazdów.
• Brak integracji detekcji z logiką ESD/wentylacji; „nieme” alarmy bez akcji.
• Nieaktualne P&ID i brak procedur dla operacji podłącz/odłącz (najwięcej incydentów „przy szybkozłączach”).

Typowe kolokacje i użycia

• „Odprowadzanie BOG realizowane jest przez komin odpowietrzający zlokalizowany poza strefą ruchu pojazdów.”
• „Alarm metanu inicjuje wentylację mechaniczną i przygotowuje odcięcia ESD.”
• „Układ LCNG wykorzystuje BOG jako gaz ssawny do sprężarek sekcji CNG.”

Konkluzja: wentylacja utrzymuje powietrze „czyste” od metanu w przestrzeniach, a odprowadzanie BOG utrzymuje „spokój” w układzie LNG. Razem działają jak pas bezpieczeństwa i poduszka powietrzna — najlepiej, gdy o nich zapominamy, bo wszystko jest pod kontrolą.