Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP / EPR) – klucz do gospodarki o obiegu zamkniętym
System ROP (ang. EPR – Extended Producer Responsibility) to filar unijnej polityki odpadowej i jeden z najważniejszych mechanizmów wdrożenia dyrektywy 2008/98/WE. Jego celem jest przesunięcie odpowiedzialności za odpady z konsumenta i gminy na producenta – od momentu wprowadzenia produktu na rynek aż po jego recykling.
Na czym polega ROP (EPR)?
Rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR) oznacza, że przedsiębiorca wprowadzający produkt na rynek (np. opakowanie, sprzęt elektryczny, opony, baterie, pojazdy) ponosi odpowiedzialność za cały cykl życia tego produktu. W praktyce obejmuje to:
- projektowanie produktu z myślą o możliwości recyklingu,
- organizację systemu zbiórki i odzysku,
- finansowanie zagospodarowania odpadów,
- osiąganie określonych poziomów recyklingu,
- prowadzenie sprawozdawczości i ewidencji w systemie BDO.
Podstawa prawna
System ROP (EPR) jest wdrożony w Polsce na podstawie dyrektywy 2008/98/WE oraz przepisów szczegółowych dotyczących poszczególnych strumieni odpadów, w tym:
- ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi,
- ustawy o bateriach i akumulatorach,
- ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym,
- ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.
Jak działa system ROP?
Producent może realizować swoje obowiązki samodzielnie lub poprzez organizacje odzysku. System obejmuje m.in.:
- zbiórkę odpadów z punktów handlowych, serwisów, PSZOK-ów,
- segregację i przekazanie odpadów do recyklingu,
- rozliczanie mas wprowadzonych produktów i uzyskanych odpadów,
- wpłaty na fundusz ROP – finansujące system gospodarki odpadami w gminach.
Obowiązki producentów i importerów
- Rejestracja w systemie BDO.
- Oznakowanie produktów (np. symbole recyklingu, przekreślony kosz).
- Raportowanie ilości wprowadzanych produktów i opakowań.
- Udział w kosztach zbiórki i recyklingu.
- Współpraca z organizacjami odzysku lub prowadzenie własnych systemów.
Korzyści i znaczenie dla gospodarki
System ROP / EPR ma na celu:
- zmniejszenie ilości odpadów trafiających na składowiska,
- wzrost poziomów recyklingu i odzysku surowców,
- promowanie ekoprojektowania produktów,
- wspieranie gospodarki cyrkularnej i redukcję emisji CO₂,
- zrównoważenie kosztów między producentami a samorządami.
ROP w praktyce
Przykładowe branże objęte systemem ROP / EPR:
- Opakowania – obowiązek recyklingu i raportowania masy wprowadzanych opakowań.
- Sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE) – organizacja zbiórki i odzysku komponentów.
- Baterie i akumulatory – finansowanie zbiórki i recyklingu metali ciężkich.
- Pojazdy – demontaż, odzysk materiałowy i minimalizacja odpadów niebezpiecznych.
- Opony – systemy zbiórki i ponownego przetworzenia gumy i stali.
ROP a gospodarka o obiegu zamkniętym
Rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR) to nie tylko obowiązek prawny, ale także narzędzie transformacji przemysłu. Dzięki niej firmy projektują produkty łatwiejsze do naprawy, demontażu i ponownego wykorzystania. System ROP / EPR wspiera cele Europejskiego Zielonego Ładu i umożliwia przejście od modelu „produkuj–zużyj–wyrzuć” do „produkuj–używaj–przetwórz ponownie”.
Podsumowanie
System ROP (EPR – Extended Producer Responsibility) stanowi fundament współczesnej gospodarki odpadami. Odpowiedzialność producenta nie kończy się w momencie sprzedaży produktu – obejmuje także jego drugie życie. To praktyczna realizacja idei gospodarki cyrkularnej i zrównoważonego rozwoju w Unii Europejskiej.
Opracowanie redakcyjne.