Podatki węglowe (CBAM) – jak Europa liczy emisje na granicy
Nowe narzędzie klimatyczne Unii Europejskiej, które zmienia zasady gry w handlu międzynarodowym – Carbon Border Adjustment Mechanism.
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), czyli mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂, to unijne rozwiązanie mające wyrównać koszty emisji między producentami z UE a importerami spoza wspólnoty. Innymi słowy – to rodzaj podatku węglowego nakładanego na towary importowane z krajów, w których nie obowiązują równie rygorystyczne regulacje klimatyczne.
Cel wprowadzenia CBAM
Głównym celem mechanizmu jest zapobieganie ucieczce emisji (carbon leakage), czyli przenoszeniu produkcji energochłonnej poza Unię, gdzie koszty emisji są niższe. Dzięki CBAM importerzy płacą za wbudowany ślad węglowy towarów tyle samo, ile kosztowałaby emisja CO₂ w systemie EU ETS, co zachowuje konkurencyjność firm unijnych i wspiera transformację klimatyczną na skalę globalną.
Zakres CBAM
W pierwszej fazie (2023–2026) mechanizm obejmuje sektory o największym śladzie węglowym:
- stal i żelazo,
- cement,
- aluminium,
- nawozy,
- energia elektryczna,
- wodór.
Docelowo lista ta ma zostać rozszerzona o kolejne branże – m.in. chemiczną, tworzyw sztucznych czy paliwową.
Jak działa mechanizm
Importerzy objętych towarów muszą raportować ilość emisji związanych z ich produkcją i nabywać odpowiednią liczbę certyfikatów CBAM, których cena odzwierciedla koszt emisji w EU ETS. Jeżeli kraj eksportujący posiada już własny system opłat węglowych, koszt ten może być częściowo odliczony.
Fazy wdrożenia
| Faza przejściowa (2023–2025) | Tylko obowiązek raportowania emisji w imporcie – bez opłat. |
| Faza pełna (od 2026 r.) | Wprowadzenie obowiązku zakupu certyfikatów CBAM i rzeczywistego rozliczania emisji. |
Wpływ na przedsiębiorstwa
Firmy importujące produkty wysokoemisyjne do UE muszą wdrożyć systemy monitorowania i raportowania śladu węglowego, a także uwzględniać CBAM w kalkulacjach cenowych. Dla przedsiębiorstw europejskich oznacza to większą transparentność łańcuchów dostaw i premiowanie producentów niskoemisyjnych.
Kontrowersje i wyzwania
CBAM budzi emocje na arenie międzynarodowej – część krajów rozwijających się postrzega go jako barierę handlową, a nie narzędzie klimatyczne. UE podkreśla jednak, że wpływy z CBAM mają wspierać globalną transformację energetyczną, a nie protekcjonizm.
Znaczenie CBAM w polityce klimatycznej
Podatek węglowy na granicach to przełomowy krok w realizacji Europejskiego Zielonego Ładu i celu neutralności klimatycznej do 2050 roku. CBAM sprawia, że emisje przestają być „niewidzialne” w handlu międzynarodowym, a ich koszt staje się integralną częścią ceny produktu.
Co dalej?
W kolejnych latach CBAM ma zostać w pełni zintegrowany z systemem EU ETS, co doprowadzi do całkowitego zniesienia darmowych uprawnień emisyjnych w UE. Mechanizm ten stanie się fundamentem globalnego modelu rozliczania emisji – być może pierwszym krokiem do wprowadzenia światowego podatku węglowego. Opracowanie redakcyjne.