Jan Siuta (1928–2020) – biografia, dokonania i publikacje

Prof. dr hab. inż. Jan Siuta należał do grona ludzi, którzy potrafili zrobić z ochrony środowiska nie tylko „temat”, ale realną dziedzinę praktyki i organizacji życia publicznego. Był gleboznawcą, rolnikiem z korzeni, naukowcem-instytucjonalistą i – co ważne – konsekwentnym promotorem inżynierii ekologicznej oraz racjonalnego gospodarowania zasobami i odpadami.

Pochodzenie i edukacja

Urodził się 2 czerwca 1928 r. we wsi Wrońsko (powiat Łask, woj. łódzkie), w rodzinie chłopskiej. Okres II wojny światowej przerwał jego naukę, do której wrócił po 1945 r., kończąc szkoły rolnicze (m.in. w Sędziejowicach i Czarnocinie).

Studia wyższe rozpoczął na Wydziale Rolniczym (WSGW w Łodzi), a następnie kontynuował je w Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie, którą ukończył w 1953 r. Już jako młody człowiek uczestniczył w pierwszym Kongresie Nauki Polskiej (1951), co – patrząc z perspektywy – dobrze zapowiadało jego późniejszą skłonność do pracy „systemowej”, a nie wyłącznie gabinetowej.

Stopnie i tytuły naukowe oraz awanse

• 1958 – doktorat w SGGW w Warszawie.
• 1964 – habilitacja w SGGW w Warszawie (praca dotyczyła procesów glebowych i właściwości profilu glebowego).
• 1972 – uzyskanie tytułu profesora nadzwyczajnego.
• 1985 – uzyskanie tytułu profesora zwyczajnego.
• 2010 – nadanie tytułu honorowego profesora Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Kariera zawodowa i instytucje

IUNG Puławy – gleboznawstwo „w terenie” i w skali kraju

Po doktoracie związał się z Zakładem Gleboznawstwa IUNG w Puławach, gdzie szybko objął funkcję kierownika zakładu. Prowadził badania w ramach programów rządowych i resortowych w różnych częściach Polski. W latach 1966–1968 pełnił obowiązki zastępcy dyrektora IUNG ds. naukowych, koordynując także prace w oddziale wrocławskim.

Puławy – praktyka ochrony środowiska przy dużym przemyśle

Na przełomie lat 60. i 70. – w kontekście rozbudowy Zakładów Azotowych w Puławach i związanych z tym uciążliwości środowiskowych – przewodniczył (od 1971 r.) Radzie Naukowo-Technicznej ds. Ochrony Środowiska. Efekty prac badawczo-wdrożeniowych opisał później w monografii dotyczącej ekologicznych skutków uprzemysłowienia Puław.

Warszawa – Instytut Ochrony Środowiska i praca „na styku” nauki, administracji i gospodarki

Od 1 stycznia 1974 r. został przeniesiony do nowo powstałego Instytutu Kształtowania Środowiska w Warszawie (dzisiejszy IOŚ-PIB), gdzie kierował Zakładem Ochrony Ziemi. W kolejnych latach pełnił funkcje kierownicze, był m.in. zastępcą dyrektora ds. naukowych oraz przewodniczył radom naukowym. Współpracował także z Instytutem Gospodarki Odpadami w Katowicach (m.in. w obszarze prac rad i opiniowania).

Jego aktywność nie zamykała się w murach instytutu: działał w strukturach doradczych i eksperckich (m.in. w radach i komitetach związanych z ochroną środowiska), a w latach 1984–1990 przewodniczył Polskiego Komitetu Ochrony i Kształtowania Środowiska NOT.

Dydaktyka – gospodarka odpadami i inżynieria ekologiczna na politechnice

Od 1985 r. był zatrudniony także na Politechnice Łódzkiej (ówczesny Instytut Inżynierii Lądowej i Sanitarnej), gdzie prowadził zajęcia m.in. z gospodarki odpadami oraz inżynierii ekologicznej. W obszarze badań podejmował m.in. temat przyrodniczego użytkowania osadów ściekowych.

Największe dokonania organizacyjne i wpływ na środowisko branżowe

PTIE – zbudowanie środowiska inżynierii ekologicznej w Polsce

W maju 1990 r. zainicjował powołanie Polskiego Towarzystwa Inżynierii Ekologicznej (PTIE). Przez lata był jego twarzą i silnikiem: prezesem Zarządu Głównego w latach 1990–2008, a następnie honorowym prezesem. PTIE stało się realną platformą dla nauki, samorządów i gospodarki – czyli dla ludzi, którzy zamiast debatować „czy się da”, wolą pytać „jak to zrobić”.

Konferencje i integracja praktyki z nauką

Współtworzył i inicjował liczne konferencje oraz cykle spotkań naukowo-technicznych (m.in. dotyczące odolejania gruntów i odpadów, rekultywacji, forum inżynierii ekologicznej, przyrodniczego użytkowania osadów ściekowych). Wiele z tych inicjatyw miało charakter „wdrożeniowy” – czyli taki, w którym po slajdach powinny zostać jeszcze wyniki w terenie.

Czasopisma i upowszechnianie wiedzy

W 2000 r. powołał periodyk „Inżynieria Ekologiczna” (początkowo jako cykl monografii, później jako czasopismo naukowe), którego był założycielem i długoletnim redaktorem naczelnym. Wcześniej współtworzył i wspierał także inicjatywy wydawnicze związane z popularyzacją inżynierii ekologicznej.

Wybrane publikacje (przykłady)

• „Ekologiczne skutki uprzemysłowienia Puław” (monografia, 1987; współautorzy) – zapis doświadczeń z obszaru oddziaływań dużego przemysłu na środowisko lokalne.
• „Rolnictwo jest ekologią stosowaną” (1995) – książka popularyzująca myślenie o rolnictwie jako praktyce o realnych konsekwencjach środowiskowych.
• Artykuły i opracowania z zakresu ochrony ziemi, rekultywacji, inżynierii ekologicznej, gospodarki odpadami i przyrodniczego użytkowania osadów ściekowych (dorobek wskazywany jako bardzo obszerny w tekstach wspomnieniowych).
• Publikacje wczesne (lata 70.) – w tym prace, które dziś czyta się jak „instrukcję obsługi przyszłości” dla gospodarki odpadami; jeśli nawiązujesz do wydania z 1976 r., warto w artykule na stronie podać pełny opis bibliograficzny (autor, tytuł, wydawnictwo, miejsce i rok).

Znaczenie dla gospodarki odpadami i ochrony środowiska

Jan Siuta działał w czasach, gdy „gospodarka odpadami” nie miała jeszcze tej infrastruktury pojęciowej, prawnej i technologicznej, którą znamy dziś. Dlatego jego rola była podwójna: z jednej strony rozwijał badania (gleby, degradacje, rekultywacja, odpady i osady), z drugiej – budował instytucje i środowiska zawodowe, które potrafiły przenieść wiedzę do praktyki.

W skrócie: jeśli ochrona środowiska ma być skuteczna, to potrzebuje nie tylko laboratoriów, ale też organizacji, procedur i ludzi, którzy potrafią dogadać naukę z praktyką. On należał do tych, którzy to „dowozili” – i to bez wymówek. Opracowanie redakcyjne.