Gaz rafineryjny (CN 2711 29 00) – charakterystyka chemiczno-fizyczna

Opis: Mieszanina gazowych węglowodorów (oraz czasem H₂) powstająca w procesach rafineryjnych (destylacja, kraking, reforming, hydroodsiarczanie). Skład zmienny: typowo C₁–C₅ (metan, etan, etylen, propan/propenu, butan/buteny), śladowo H₂S. Występuje zwykle w stanie gazowym pod ciśnieniem; przy schłodzeniu można go skroplić (LPG/LCG).

Podstawowe właściwości fizykochemiczne

• Stan skupienia: gaz (sprężony); możliwa kondensacja przy niskiej T i/lub wysokim p
• Barwa/Zapach: bezbarwny; zapach węglowodorowy (w instalacjach często bezwonna mieszanina – nie zawsze odorowana)
• Skład jakościowy: C₁–C₅ n- i izo-alkany oraz olefiny; możliwy wodór; śladowe zanieczyszczenia siarkowe
• Gęstość względna par (powietrze=1): w zależności od składu ~0,5–2,0 (metan/H₂ lżejsze od powietrza; propan/butan cięższe)
• Rozpuszczalność w wodzie: bardzo mała; dobrze rozpuszcza się w rozpuszczalnikach organicznych
• Zakresy wybuchowości (orientacyjnie): szerokie; przykładowo propan ~2,1–9,5% v/v, butan ~1,8–8,4% v/v, metan ~5–15% v/v
• Temperatura zapłonu: nie dotyczy (gaz); niska energia zapłonu, łatwe tworzenie mieszanin wybuchowych

Klasyfikacja zagrożeń (typowa)

• H220: Skrajnie łatwopalny gaz.
• H280: Zawiera gaz pod ciśnieniem; ogrzanie może spowodować wybuch.
• Dodatkowo: ryzyko asphyxiation (wyparcie tlenu), odmrożenia kriogeniczne przy nagłym rozprężeniu/skropleniu.
• Środowisko: brak klasyfikacji akwatoksyczności; ryzyko fotochemiczne (tworzenie ozonu troposferycznego).

Bezpieczne postępowanie i przechowywanie

• Strefy ATEX, eliminacja źródeł zapłonu; uziemianie/mostkowanie instalacji (ładunki elektrostatyczne).
• Magazyn/instalacje: rurociągi i zbiorniki ciśnieniowe z zaworami bezpieczeństwa; detekcja gazu (LEL), wentylacja wymuszona.
• Unikać niskich miejsc/kanalizacji (dla składników cięższych od powietrza – propan/butan).
• Procedury gorących prac, permit-to-work; blokady i oznakowanie (LOTO).
• Ochrona osobista: detektory osobiste, okulary, rękawice; dla prac kriogenicznych – osłony twarzy/odzież termoizolacyjna.

Postępowanie w sytuacjach awaryjnych

• Natychmiast ewakuować z rejonów obniżeń terenu; odciąć dopływ gazu, wstrzymać zapłonowe źródła (NO IGNITION).
• Rozcieńczać strumieniami wody mgłowej dla rozproszenia chmury; chłodzić ogrzane zbiorniki wodą.
• Nie kierować zwartego strumienia na wyciek (ryzyko rozprzestrzenienia).

Transport

• ADR/RID: Klasa 2 – gazy (2F: łatwopalne).
• Numery UN (zależnie od składu/stanu):
  • UN 1965 – Hydrocarbon gas mixture, liquefied, n.o.s. (przy transporcie w stanie skroplonym)
  • UN 1971 – Metan, sprężony (jeśli mieszanina metanowa, gazowy stan)
  • UN 1978 – Propan (skład zdominowany propanem)
  • UN 1011 – Butan / UN 1969 – Izobutan (dominacja C₄)
  Uwaga: Wybór UN zależy od rzeczywistego składu i stanu (sprężony/skroplony) – weryfikować z SDS i parametrami produktu.

Utylizacja / zagospodarowanie

• Preferowane odzysk/energia: spalanie w palnikach, pochodniach, kotłach, turbomachinery (z kontrolą NOx/VOC).
• Zakaz odpowietrzania do atmosfery (VOC); stosować systemy odzysku par (VRU).
• Odpady instalacyjne: zgodnie z EWC właściwym dla gazów i osadów rafineryjnych (np. 05 01).

Opracowanie redakcyjne.