Osadniki (piaskowniki, osadniki wstępne i końcowe) – działanie, eksploatacja, odpady i wymagania

Osadniki to podstawowe urządzenia w ciągu oczyszczania ścieków. Zapewniają mechaniczne oddzielenie frakcji mineralnych i zawiesin, stabilizują pracę kolejnych stopni (biologicznych/chemicznych) i ograniczają ładunki ChZT/BZT oraz Zawiesiny ogólnej.

Redukowane parametry

• Zawiesina ogólna (TSS) – sedymentacja cząstek mineralnych i organicznych.
• ChZT / BZT₅ – obniżenie ładunku dzięki usunięciu osadów łatwo opadających i flotatu.
• Piasek i żwir (frakcje mineralne) – w piaskownikach; ochrona pomp i rurociągów przed ścieraniem.
• Unosiny/tłuszcze – odbierane z powierzchni w osadnikach z zgarniaczami i przegrodami przeciwspiennymi.

Typowe zastosowania

• Oczyszczalnie komunalne – piaskowniki i osadniki wstępne (przed biologią) oraz osadniki wtórne/końcowe (za biologią).
• Przemysł – podczyszczanie ścieków (spożywczy, papierniczy, chemiczny, motoryzacyjny), wyrównanie ładunków przed flotacją/biologią.
• Układy deszczowe – piaskowniki/komory uspokojenia przepływu w separatorniach i zbiornikach retencyjnych.

Zasada działania

Piaskownik – wykorzystuje różnicę prędkości opadania: utrzymuje stałą, niską prędkość przepływu (typowo 0,2–0,3 m/s), co pozwala osadzić frakcje mineralne (piasek, żwir), a jednocześnie ogranicza sedymentację frakcji organicznych. W wersjach napowietrzanych napowietrzanie stabilizuje przepływ i ułatwia oddzielenie piasku.

Osadnik wstępny – klasyczna sedymentacja grawitacyjna (zbiorniki poziome/pionowe; często okrągłe ze zgarniaczem dennym). Usuwany jest osad wstępny (organiczny + mineralny) oraz zbierane są unosiny/tłuszcze z powierzchni (skimmery). Celem jest obniżenie ładunku do stopnia biologicznego.

Osadnik końcowy (wtórny) – separacja floków osadu czynnego po reaktorze biologicznym. Część osadu jest zawracana (recyrkulacja), a nadmiar odprowadzany jako osad nadmierny. Przegrody i koryta przelewowe minimalizują zrywanie osadu i porywanie zawiesiny.

Czynności wykonywane przy przeglądach

• Piaskowniki: pomiar i regularne odmulanie (wybranie piasku), kontrola pracy płuczek/klasyfikatorów piasku, czyszczenie krat wstępnych.
• Osadniki wstępne: kontrola zgarniaczy dennych, koryt osadowych i skimmerów, pomiar poziomu osadu i flotatu, przegląd przekładni/napędów, kontrola przelewów i przegród.
• Osadniki końcowe: weryfikacja warstwy osadu czynnego (blanket), regulacja recyrkulacji/odpływu, czyszczenie koryt przelewowych, sprawdzenie stanu płyt lamelowych (jeśli zastosowane).
• Wspólne: kontrola szczelności, korozji, naprawy powłok, badania osiadania i równowagi hydraulicznej; dokumentacja w książce eksploatacji.

Powstające odpady (kody)

• 19 08 01 – skratki (z krat i sit, często towarzyszą piaskownikom).
• 19 08 02 – odpady z piaskowników (piasek, żwir, frakcje mineralne).
• 19 08 05 – osady z komunalnych oczyszczalni ścieków (osad wstępny/nadmierny po uzgodnieniu klasyfikacji).
• 19 08 13* – osady zawierające substancje niebezpieczne (typowo w przemyśle; konieczna ocena zawartości metali/chemikaliów).
• 19 08 12 / 19 08 14 – osady z innych niż wymienione procesów/tretowania ścieków przemysłowych (w zależności od technologii i składu).

Wymagane pozwolenia i obowiązki

• Warunki wprowadzania ścieków do kanalizacji lub wód/ziemi – zgodnie z regulaminem przedsiębiorstwa wod-kan lub pozwoleniem wodnoprawnym (Prawo wodne).
• BDO – ewidencja odpadów (KPO/KEO), umowy z uprawnionymi odbiorcami, prawidłowa klasyfikacja odpadów.
• Instrukcja eksploatacji – serwisy zgodnie z zaleceniami producenta; w zakładach przemysłowych często włączona do instrukcji gospodarki ściekowej.
• Dla większych modernizacji/nowych instalacji – zgłoszenie/pozwolenie budowlane, czasem decyzje środowiskowe (w zależności od skali).

Opracowanie redakcyjne.