Refraktometr

Przyrząd optyczny służący do pomiaru współczynnika załamania światła w cieczach i roztworach — wykorzystywany w laboratoriach środowiskowych do oceny stężenia substancji rozpuszczonych.

Twórca i historia: Refraktometrię zapoczątkował niemiecki fizyk Ernst Abbe (1840–1905), który w 1869 roku opracował pierwszy praktyczny refraktometr. Jego konstrukcja stała się podstawą współczesnych urządzeń wykorzystywanych w chemii, biologii i analizach środowiskowych.

Zasada działania: Refraktometr mierzy kąt załamania światła przechodzącego przez badaną próbkę. Na tej podstawie obliczany jest współczynnik załamania (n), który zależy od stężenia rozpuszczonych substancji. Pomiar odbywa się zwykle w temperaturze 20 °C dla zapewnienia powtarzalności wyników.

Budowa: Klasyczny refraktometr składa się z pryzmatu pomiarowego, źródła światła, układu optycznego (okularu lub fotodetektora), układu kalibracyjnego oraz termometru kontrolnego. W wersjach cyfrowych stosuje się automatyczny odczyt i kompensację temperatury.

Zakres zastosowania:

• Wody i ścieki: szybka ocena stężenia substancji rozpuszczonych (TDS), zasolenia, stopnia mineralizacji;
• Odpady ciekłe: kontrola składu roztworów poprocesowych i odcieków;
• Gleby: analiza wyciągów wodnych, ocena zasolenia gleby.

Parametry możliwe do oznaczenia: współczynnik załamania światła, stężenie substancji rozpuszczonych (°Brix lub mg/L), zasolenie.

Zalety: szybki pomiar, niewielka ilość próbki, prosta obsługa, dobra powtarzalność.

Wady: metoda ogólna — nie identyfikuje konkretnych jonów ani związków, zależność od temperatury.

Powiązane techniki: konduktometria, pomiar pH, spektrofotometria UV-VIS, analiza wyciągów wodnych. Opracowanie redakcyjne.