Chromatograf gazowy (GC)
Jedno z najważniejszych urządzeń w nowoczesnych laboratoriach środowiskowych — służy do identyfikacji i oznaczania lotnych oraz półlotnych związków organicznych w próbkach stałych, ciekłych i gazowych.
Twórca i historia: Podstawy chromatografii gazowej opracowali brytyjscy chemicy Anthony T. James (1917–2006) i Archer J.P. Martin (1910–2002). W 1952 roku przedstawili pierwsze praktyczne zastosowanie chromatografii gazowo-cieczowej, co zrewolucjonizowało analitykę organiczną. Martin otrzymał za swoje wcześniejsze prace Nagrodę Nobla w 1952 r.
Zasada działania: Próbka wprowadzana jest do strumienia gazu nośnego (zazwyczaj hel lub azot), który transportuje ją przez kolumnę chromatograficzną. Składniki próbki rozdzielają się w zależności od ich powinowactwa do fazy stacjonarnej i czasu retencji. Po wyjściu z kolumny związki są wykrywane przez detektory (np. FID, ECD, TCD).
Budowa: Chromatograf gazowy składa się z: układu dozowania próbki (liner, auto-sampler), pieca z kolumną kapilarną, detektora (np. FID — płomieniowo-jonizacyjny, ECD — wychwytu elektronów), systemu gazu nośnego oraz komputera z oprogramowaniem analitycznym.
Zakres zastosowania:
- Odpady płynne: oznaczanie LZO, BTEX, pestycydów, herbicydów, PCB, chlorowcopochodnych rozpuszczalników;
- Odpady stałe i gleby: analiza ekstraktów organicznych, ocena obecności WWA i lotnych rozpuszczalników;
- Wody: monitoring zanieczyszczeń organicznych i węglowodorów ropopochodnych;
- Powietrze: analiza próbek pobranych na sorbenty (np. Tenax, węgiel aktywny).
Parametry możliwe do oznaczenia: BTEX (benzen, toluen, etylobenzen, ksyleny), pestycydy, PCB, WWA, chloroform, LZO, rozpuszczalniki organiczne.
Zalety: bardzo wysoka selektywność i czułość, możliwość rozdzielania złożonych mieszanin, duży zakres zastosowań środowiskowych.
Wady: wymaga przygotowania próbki i dobrej kontroli warunków analitycznych, wyższe koszty eksploatacji.
Powiązane techniki: HPLC, GC-MS, TOC, UV-VIS, ekstrakcja SPE, SPME. Opracowanie redakcyjne.
