Azbest – cichy zabójca na dachach

Krótkie podsumowanie: Choć przez dekady był symbolem trwałości i taniego budownictwa, dziś azbest uznaje się za materiał wyjątkowo niebezpieczny dla zdrowia i środowiska. Jego usunięcie z dachów to jeden z kluczowych elementów krajowych i unijnych programów ochrony zdrowia publicznego.

1. Czym jest azbest i dlaczego był tak popularny?

Azbest to grupa naturalnych minerałów włóknistych o wyjątkowej odporności na ogień, chemikalia i wysoką temperaturę. Od lat 50. XX wieku wykorzystywano go masowo do produkcji tzw. eternitu – płyt falistych i płaskich stosowanych jako pokrycia dachowe oraz elewacyjne. Był tani, trwały i łatwy w montażu – nic dziwnego, że do dziś spotykany jest na dachach setek tysięcy budynków w Polsce, zwłaszcza na wsiach.

2. Dlaczego azbest jest szkodliwy?

Największe zagrożenie stanowią mikroskopijne włókna azbestowe, które podczas kruszenia, cięcia czy starzenia się pokrycia uwalniają się do powietrza. Po wdychaniu osadzają się w płucach, gdzie mogą pozostawać przez dziesiątki lat, prowadząc do chorób zawodowych i nowotworów.

• Azbestoza – przewlekłe zwłóknienie płuc, prowadzące do niewydolności oddechowej,
• Rak płuca – ryzyko znacznie wzrasta u osób narażonych na pył azbestowy,
• Międzybłoniak opłucnej – rzadki, ale bardzo agresywny nowotwór typowy dla ekspozycji na azbest,
• Choroby opłucnej i otrzewnej – zmiany bliznowate i stany zapalne.

Według danych WHO, co roku na świecie umiera ponad 100 000 osób w wyniku chorób spowodowanych azbestem. W Polsce problem dotyczy nie tylko byłych pracowników przemysłu, ale również mieszkańców domów pokrytych starym eternitem.

3. Azbest a środowisko

Azbestowe pokrycia dachowe ulegają stopniowej degradacji – pod wpływem promieniowania UV, opadów i mrozu. Włókna trafiają do gleby i wód powierzchniowych, gdzie mogą utrzymywać się przez dziesiątki lat. Zanieczyszczenie środowiska pyłem azbestowym jest trwałe i trudne do usunięcia. Dlatego Polska, zgodnie z zaleceniami UE, realizuje program usuwania azbestu do 2032 roku.

4. Bezpieczne usuwanie i utylizacja

Usuwanie azbestu może być prowadzone wyłącznie przez firmy posiadające specjalne uprawnienia i sprzęt ochronny. Płyty nie mogą być łamane ani cięte – usuwa się je w całości i szczelnie pakuje. Odpady trafiają do wyznaczonych składowisk odpadów niebezpiecznych. Koszty często są refundowane w ramach programów takich jak Krajowy Plan Odbudowy lub fundusze gminne.

5. Programy wsparcia dla rolników i właścicieli budynków

W ramach działań KPO i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska rolnicy oraz właściciele budynków mogą otrzymać dotację na wymianę dachów z materiałów zawierających azbest. Programy te obejmują również transport i unieszkodliwienie odpadów, co znacznie ogranicza ryzyko nielegalnego składowania eternitu.

6. Dlaczego warto działać?

Usunięcie azbestu z dachów to nie tylko obowiązek prawny, ale też realna inwestycja w zdrowie i bezpieczeństwo. Nowe pokrycia dachowe z blachy, dachówki lub płyt kompozytowych są trwalsze, bardziej estetyczne i – co najważniejsze – bezpieczne. Wymiana azbestu na nowoczesne materiały zwiększa również wartość nieruchomości i ogranicza ryzyko skażenia środowiska w najbliższym otoczeniu. Opracowanie redakcyjne.