Środki zabezpieczające przed rozprzestrzenianiem się substancji niebezpiecznych – sorbenty

Podstawowe wyposażenie zakładów i służb technicznych do szybkiego reagowania w przypadku wycieków substancji chemicznych, olejowych i ropopochodnych.

1. Znaczenie sorbentów i materiałów pochłaniających

W każdym zakładzie przetwarzającym lub magazynującym odpady niebezpieczne obowiązuje zasada natychmiastowego ograniczenia rozprzestrzeniania się substancji w przypadku awarii. Służą do tego sorbenty i materiały sorpcyjne, które umożliwiają szybkie pochłonięcie cieczy, zablokowanie jej przepływu oraz zebranie skażonego materiału w sposób bezpieczny dla ludzi i środowiska.

2. Klasyfikacja sorbentów

Sorbenty klasyfikuje się według rodzaju pochłanianej substancji oraz materiału wykonania:

a) Sorbenty substancji ropopochodnych

• Przeznaczone do pochłaniania olejów, smarów, paliw i substancji ropopochodnych, które nie mieszają się z wodą.
• Stosowane m.in. w separatorach, magazynach olejów, warsztatach samochodowych oraz na akwenach wodnych.
• Nie wchłaniają wody, dzięki czemu unoszą się na jej powierzchni i skutecznie zbierają warstwę zanieczyszczeń.

b) Sorbenty substancji chemicznych

• Przeznaczone do neutralizacji i pochłaniania kwasów, zasad, rozpuszczalników i innych substancji chemicznie aktywnych.
• Występują w postaci granulatów, mat lub włóknin odpornych na działanie agresywnych reagentów.
• Stosowane w laboratoriach, magazynach chemicznych, halach produkcyjnych oraz podczas usuwania skutków rozszczelnień zbiorników.

c) Sorbenty uniwersalne

• Pochłaniają większość cieczy przemysłowych – zarówno wody, jak i substancje organiczne.
• Używane w sytuacjach, gdy nie jest znany dokładny skład rozlanego medium.
• Charakterystyczne zabarwienie (zazwyczaj szare) ułatwia ich odróżnienie od wyspecjalizowanych sorbentów ropopochodnych (białych) i chemicznych (żółtych).

3. Podział według materiału wykonania

• Sorbenty naturalne – torf, trociny, mączka drzewna, wióry celulozowe, włókna kokosowe; tanie, biodegradowalne, o dobrej chłonności dla cieczy organicznych.
• Sorbenty mineralne – diatomit, wermikulit, zeolit; odporne na ogień, stabilne, stosowane na dużych powierzchniach i w drogownictwie.
• Sorbenty syntetyczne – włókniny polipropylenowe i poliuretanowe; charakteryzują się wysoką chłonnością, trwałością i niską masą własną.

4. Elementy zestawów sorpcyjnych

• Rękawy sorpcyjne – elastyczne węże wypełnione materiałem chłonnym, służące do tworzenia barier wokół wycieku lub studzienki.
• Maty i podkłady sorpcyjne – wykorzystywane do zabezpieczania stanowisk pracy, podstaw pod beczki, podłóg i ciągów komunikacyjnych.
• Granulaty i pochłaniacze sypkie – stosowane punktowo przy mniejszych rozlaniach cieczy, łatwe do zebrania po użyciu.
• Poduszki sorpcyjne – duża chłonność, używane pod wyciekiem z zaworów, pomp i armatury.
• Zestawy mobilne (sorbentowe wózki awaryjne) – zawierają sorbenty, rękawice, worki na odpady, łopatki i oznakowanie miejsca zdarzenia.

5. Zasady stosowania i utylizacji

Po zakończeniu działań sorbenty zużyte klasyfikuje się jako odpady niebezpieczne, zwykle pod kodem 15 02 02*. Odpady te muszą być przekazane uprawnionemu odbiorcy zgodnie z ewidencją w systemie BDO.

Stosowanie właściwego typu sorbentu ma znaczenie nie tylko dla skuteczności akcji, lecz także dla bezpieczeństwa pracowników i ograniczenia szkód środowiskowych. W praktyce decydująca jest gotowość operacyjna – czyli dostępność środków sorpcyjnych w zasięgu kilku minut od zdarzenia.

Opracowanie redakcyjne.