Organizacja miejsca zdarzenia i wyznaczanie stref bezpieczeństwa

Każda skuteczna likwidacja awarii zaczyna się od uporządkowania chaosu – czyli właściwego wyznaczenia stref, oznakowania terenu i zapewnienia bezpieczeństwa osobom postronnym.

1. Cel organizacji miejsca awarii

Podstawowym celem organizacji miejsca zdarzenia jest ograniczenie dostępu do obszaru skażonego, ochrona zdrowia pracowników i osób postronnych oraz stworzenie warunków do skutecznego działania służb ratowniczych. Już w pierwszych minutach po ujawnieniu awarii należy przejść z etapu reakcji spontanicznej do działań systemowych.

2. Wyznaczanie stref bezpieczeństwa

Na miejscu zdarzenia wyznacza się zwykle trzy strefy operacyjne:

• Strefa niebezpieczna (czerwona) – obszar bezpośredniego skażenia; wstęp wyłącznie dla osób w odpowiednich środkach ochrony indywidualnej (maski, kombinezony, aparaty powietrzne),
• Strefa operacyjna (żółta) – obszar działań interwencyjnych, gdzie odbywa się neutralizacja, sorpcja i zabezpieczanie wycieków,
• Strefa bezpieczna (zielona) – miejsce dowodzenia, ewakuacji personelu i magazynowania czystego sprzętu.

Strefy wyznacza się w zależności od rodzaju substancji, kierunku wiatru, ukształtowania terenu oraz obecności cieków wodnych i kanalizacji deszczowej.

3. Oznakowanie i zabezpieczenie terenu

• teren należy ogrodzić taśmami ostrzegawczymi lub barierkami,
• ustawić znaki ostrzegawcze: „Uwaga – skażenie chemiczne”, „Zakaz wstępu”,
• oznaczyć drogi dojścia i wyjścia, a także miejsce lokalizacji sprzętu awaryjnego,
• w przypadku substancji lotnych – zapewnić przewietrzanie terenu i ograniczyć źródła zapłonu.

4. Ewakuacja i kontrola dostępu

Osoby niezwiązane z likwidacją awarii należy natychmiast ewakuować poza teren zakładu lub w bezpieczną strefę. Wstęp do obszaru działań mają wyłącznie osoby upoważnione, wyposażone w odpowiedni sprzęt ochronny i wpisane do rejestru wejść. Każde wejście i wyjście powinno być odnotowane przez koordynatora akcji.

5. Dowodzenie i komunikacja

W przypadku poważniejszych awarii obowiązuje zasada jednoosobowego dowodzenia – najczęściej przez kierownika zmiany, inspektora ds. środowiska lub osobę wyznaczoną w planie operacyjnym. Wszelka komunikacja powinna odbywać się przez wyznaczone kanały (radio, system PA, telefony służbowe), z dokumentowaniem wydanych poleceń i godzin ich realizacji.

6. Współpraca z PSP i służbami zewnętrznymi

W przypadku awarii o potencjalnym wpływie na środowisko lub zagrożeniu życia należy niezwłocznie powiadomić Państwową Straż Pożarną, a następnie WIOŚ i RDOŚ. Po przybyciu służb kierownictwo akcji przejmuje dowódca PSP, a zakład współpracuje z nim poprzez swojego przedstawiciela ds. technicznych i ochrony środowiska.

7. Dokumentacja miejsca zdarzenia

Już podczas prowadzenia akcji należy sporządzać podstawową dokumentację fotograficzną i opisową – ułatwia to późniejsze sporządzenie raportu powypadkowego oraz ocenę skuteczności działań. Każdy element miejsca awarii (np. pojemniki, rurociągi, kanały) należy oznaczyć i opisać przed przystąpieniem do usuwania skażenia.

8. Podsumowanie

Organizacja miejsca zdarzenia to nie tylko biurokratyczna formalność – to najskuteczniejsza forma ograniczania chaosu i ryzyka wtórnego skażenia. Dobrze oznakowane, logicznie zorganizowane miejsce akcji zwiększa bezpieczeństwo, skraca czas neutralizacji i minimalizuje straty środowiskowe. Mówiąc krótko – kto ma taśmę i plan, ten ma kontrolę.

Opracowanie redakcyjne.