Kierunki działań w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów oraz kształtowania systemu gospodarki odpadami (KPGO 2028)

Kierunki to nie tylko hasła – to mapa drogowa, jak dojść do gospodarki, w której odpad jest surowcem, a śmietnik przestaje być symbolem cywilizacji.

5.1. 🏙️ Odpady komunalne (w tym biodegradowalne)

• Rozbudowa systemu selektywnej zbiórki u źródła i edukacja mieszkańców.
• Rozwój infrastruktury bio (kompostownie, biogazownie, PSZOK-i z frakcją bio).
• Promowanie napraw, re-use i inicjatyw społecznych (reuse-centra, biblioteki rzeczy).

KPGO celuje w społeczeństwo, które nie wyrzuca z przyzwyczajenia. Edukacja ma być tak powszechna, jak pojemniki na frakcje.

5.2. 🧩 Odpady powstające z produktów

• Rozszerzona odpowiedzialność producentów (ROP) i ekoprojektowanie produktów.
• Cyfrowy paszport produktu – śledzenie od surowca po recykling.
• Wspieranie napraw i gospodarki o obiegu zamkniętym w sektorze przemysłowym.

Tu zaczyna się prawdziwe zapobieganie: zanim coś stanie się odpadem, ma mieć plan B – i C.

5.2.1. 📦 Opakowania i odpady opakowaniowe

• Minimalizacja masy opakowań i eliminacja zbędnych warstw (monomateriały, biopolimery).
• System kaucyjny i punkty zwrotu opakowań wielokrotnego użytku.
• Edukacja konsumenta: świadomy wybór produktów bez nadmiarowego opakowania.

Opakowanie ma chronić produkt, a nie planetę przed sobą samym.

5.2.2. ⚡ Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (ZSEE)

• Projektowanie urządzeń modułowych i łatwych w naprawie.
• Wspieranie punktów napraw i re-use sprzętu.
• Kampanie przeciwko „planowanemu starzeniu” produktów.

Sprzęt ma się psuć z głową – najlepiej po 20 latach, nie po gwarancji.

5.2.3. 🔋 Zużyte baterie i akumulatory

• Projektowanie ogniw z myślą o łatwym demontażu i recyklingu.
• Wspieranie odzysku metali krytycznych i redukcji kobaltu.
• Tworzenie sieci zbiórki z dostępem dla każdego obywatela.

Kierunek: baterie z krótkim cyklem życia produktu i długim życiem materiału.

5.2.4. 🚗 Pojazdy wycofane z eksploatacji

• Rozwój logistyki demontażu EV i recyklingu baterii trakcyjnych.
• Projektowanie pojazdów z myślą o łatwym odzysku materiałów.
• Kontrola nielegalnych punktów demontażu.

Od złomowiska do high-tech recyklera – kierunek jazdy ustalony.

5.2.5. 🛢️ Oleje odpadowe

• Promocja rerafinacji i zakaz spalania olejów smarowych w celach innych niż energetyczne.
• Cyfrowa ewidencja i śledzenie obiegu olejów w BDO.
• Wspieranie badań nad regeneracją i filtracją przemysłową.

Każda kropla ma wrócić do obiegu – nie do gleby.

5.2.6. 🛞 Zużyte opony

• Wsparcie innowacji: granulaty, gumowe nawierzchnie, piroliza.
• Rozszerzanie rynku produktów z recyklingu opon.
• System monitoringu źródeł i przepływu zużytych opon.

Nie tylko bieżnik do końca, ale i drugie życie w asfalcie czy placu zabaw.

5.3. ☣️ Odpady niebezpieczne

• Zapobieganie powstawaniu przez substytucję i kontrolę procesów przemysłowych.
• Ograniczanie użycia substancji niebezpiecznych w produkcji i laboratoriach.
• Usprawnienie systemu transportu i unieszkodliwiania.

Lepiej nie tworzyć ryzyka niż potem heroicznie je neutralizować.

5.3.1. 🏥 Odpady medyczne i weterynaryjne

• Minimalizacja ilości jednorazowych materiałów w ochronie zdrowia.
• Promowanie technologii dezynfekcji i ponownego użycia sprzętu, gdzie to możliwe.

Zdrowie publiczne i zdrowa gospodarka odpadami nie muszą się wykluczać.

5.3.2. 🪨 Odpady zawierające azbest

• Przyspieszenie demontażu w gminach i wsparcie finansowe właścicieli.
• Monitorowanie terenów po unieszkodliwieniu – bez „efektu powrotu”.

Tempo i konsekwencja – tak znika azbest z krajobrazu Polski.

5.3.3. ⚗️ Inne niebezpieczne (rtęć, PCB, mogilniki)

• Monitoring dawnych składowisk i uszczelnianie starych obiektów.
• Rekultywacja i ponowne wykorzystanie terenów po mogilnikach.

Historia przemysłu – oczyszczona z toksycznych przypisów.

5.4. ♻️ Odpady pozostałe

• Upowszechnienie technologii odzysku materiałów w przemyśle.
• Lepsze raportowanie danych o odpadach i współpraca sektorowa.

Resztki stają się wskaźnikiem efektywności – im mniej, tym lepiej.

5.4.1. 🧱 Odpady z budowy, remontów i demontażu

• Promowanie budownictwa cyrkularnego (odzysk materiałów, prefabrykacja).
• Recykling kruszyw jako standard branżowy.

Zamiast gruzu – materiał na nowy fundament.

5.4.2. 💧 Komunalne osady ściekowe

• Ograniczanie ilości powstających osadów poprzez optymalizację procesów.
• Wykorzystanie energii i surowców z osadów (biogaz, fosfor, azot).

Oczyszczalnie ścieków mają być energetycznymi plusami, nie problemem do zagospodarowania.

5.4.3. 🌿 Biodegradowalne inne niż komunalne

• Upowszechnianie fermentacji metanowej i kompostowania w przemyśle rolno-spożywczym.
• Tworzenie sieci lokalnych biogazowni wspierających rolnictwo.

W naturze nic się nie marnuje – KPGO planuje wziąć z niej przykład.

5.4.4. 🏭 Odpady problemowe z wybranych gałęzi gospodarki

• Wdrażanie planów GOZ w branżach: chemicznej, metalowej, rolnej, energetycznej.
• Badania i pilotaże nowych metod recyklingu trudnych frakcji.

Najtrudniejsze odpady to najlepszy test innowacyjności – a Polska celuje wysoko. Opracowanie redakcyjne.