20 01 31* – leki cytotoksyczne i cytostatyczne
Najbardziej wymagająca i wrażliwa grupa leków – odpady, które muszą być traktowane z pełnym rygorem bezpieczeństwa. Tu nie ma miejsca na improwizację.
| Kod odpadu (EWC) | 20 01 31* |
|---|---|
| Grupa odpadu | 20 – Odpady komunalne łącznie z selektywnie zbieranymi frakcjami |
| Podgrupa odpadu | 20 01 – Selektywnie zebrane frakcje |
| Rodzaj odpadu | Leki cytotoksyczne i cytostatyczne |
| Zakres kodu | Leki o działaniu przeciwnowotworowym, immunosupresyjnym lub hamującym podziały komórkowe. Są to substancje o silnych właściwościach toksycznych, często mutagennych lub rakotwórczych. Każda pozostałość, ampułka, fiolka, kroplówka, tabletka lub opakowanie zanieczyszczone tymi substancjami kwalifikuje się do tego kodu. |
| Źródło pochodzenia odpadu | Szpitale, kliniki onkologiczne, apteki szpitalne, poradnie, gabinety chemioterapii oraz gospodarstwa domowe pacjentów leczonych cytostatykami. Występują także w domowej opiece paliatywnej. |
| Charakterystyka | Silnie aktywne biologicznie substancje w formie tabletek, ampułek, roztworów, koncentratów do infuzji czy proszków. Często są to leki o działaniu toksycznym na żywe komórki z potencjałem mutagennym lub teratogennym. Mogą być wrażliwe na światło i temperaturę. |
| Parametry fizyko-chemiczne | Występują w formie roztworów wodnych, roztworów alkoholowych, koncentratów, proszków i tabletek. Mogą mieć właściwości żrące, utleniające lub toksyczne. Część substancji jest lotna lub rozpuszczalna w wodzie. |
| Zagrożenia | silne działanie toksyczne na komórki wszystkich organizmów żywych, ryzyko uszkodzenia DNA i mutacji, działanie rakotwórcze i teratogenne, zagrożenie przy inhalacji, połknięciu lub kontakcie ze skórą, skażenie powierzchni i odzieży ochronnej przy niewłaściwym obchodzeniu się z odpadami. |
| Wpływ na zdrowie ludzkie | Najwyższy poziom ryzyka spośród odpadów lekowych. Nawet niewielka ekspozycja może powodować poważne uszczerbki zdrowotne, szczególnie u kobiet w ciąży i personelu medycznego. Inhalacja aerozoli lub kontakt ze skórą może prowadzić do zaburzeń hematologicznych, uszkodzeń tkanek i zmian genetycznych. |
| Zasady przechowywania | przechowywać wyłącznie w szczelnych, oznakowanych pojemnikach na odpady niebezpieczne, unikać kruszenia, miażdżenia, mieszania z innymi lekami, zapewnić kontrolę dostępu – odpady nie mogą być dostępne dla osób postronnych, stosować chłodne i suche warunki magazynowania, zależnie od instrukcji preparatu. |
| Metody transportu (klasa ADR) | Zwykle nie podlegają ADR, lecz przewozi się je z zachowaniem rygorów dotyczących odpadów niebezpiecznych. Transport w zamkniętych pojemnikach, z wyraźnym oznakowaniem, w sposób zabezpieczający przed uszkodzeniem mechanicznym. Firmy transportujące muszą mieć stosowne zezwolenia. |
| Proces unieszkodliwiania | wysokotemperaturowe spalanie w spalarni odpadów niebezpiecznych, procesy chemicznej neutralizacji w wyspecjalizowanych instalacjach, brak możliwości recyklingu ze względu na charakter substancji. Spalanie musi odbywać się w instalacjach spełniających najwyższe normy emisyjne. |
| Uwagi specjalne | Każda pozostałość leku cytotoksycznego – nawet w postaci pustej fiolki, strzykawki, rękawiczki czy opakowania skażonego substancją – kwalifikuje się do kodu 20 01 31*. Odpady te nigdy nie mogą trafiać do odpadów komunalnych ani do frakcji 20 01 32. |
| Zawartość składników z załącznika nr 4 | Substancje mutagenne, rakotwórcze, toksyczne dla rozwoju płodu, toksyczne ostro lub przewlekle. Zawartość zawsze przekracza progi klasyfikacji odpadu niebezpiecznego. |
| Zagrożenia H | Typowe właściwości: H6, H7, H10, H11, H14. |
| Środki ostrożności P | stosować odzież ochronną, rękawice i maski filtrujące, pracować w miejscach wentylowanych, unikać tworzenia aerozoli i pyłu, dezynfekować powierzchnie po kontakcie z substancjami cytotoksycznymi, natychmiast zgłaszać i neutralizować wycieki. |
| Informacja dodatkowa | Odpady te stanowią jedną z najbardziej wymagających frakcji lekowych. Właściwe postępowanie minimalizuje ryzyko dla pacjentów, personelu i środowiska. Nie wolno ich gromadzić razem z odpadami ogólnymi ani przekazywać poza kontrolowanym systemem gospodarki odpadami. |
Opracowanie redakcyjne.