Nowe rozporządzenie UE 2024/1157 – najważniejsze obowiązki przedsiębiorców
Nowe rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 dotyczące przemieszczania odpadów jest jedną z najważniejszych zmian w europejskim prawie odpadowym ostatnich lat. Choć wiele uwagi poświęca się cyfrowemu systemowi DIWASS, to właśnie nowe obowiązki przedsiębiorców będą miały największy wpływ na codzienną działalność firm zajmujących się transportem, odzyskiem i recyklingiem odpadów.
Wbrew pozorom nie chodzi jedynie o kolejne formalności. Celem nowych przepisów jest zwiększenie bezpieczeństwa środowiskowego, ograniczenie nielegalnego przemieszczania odpadów oraz usprawnienie legalnego handlu surowcami wtórnymi na terenie Unii Europejskiej.
Większa odpowiedzialność uczestników transportu
Przedsiębiorcy uczestniczący w transgranicznym przemieszczaniu odpadów od lat funkcjonują w systemie opartym na obowiązkach notyfikacyjnych oraz kontroli administracyjnej. Rozporządzenie 2024/1157 nie zmienia tej zasady, ale znacznie wzmacnia odpowiedzialność wszystkich uczestników procesu.
Dotyczy to nie tylko podmiotu wysyłającego odpady, ale również przewoźników, odbiorców oraz instalacji, do których odpady trafiają. Organy administracji mają otrzymać lepsze narzędzia do monitorowania całego procesu od zgłoszenia transportu aż po potwierdzenie właściwego zagospodarowania odpadów.
Oznacza to, że przedsiębiorcy będą musieli zwracać jeszcze większą uwagę na poprawność dokumentacji, zgodność klasyfikacji odpadów oraz wybór sprawdzonych partnerów biznesowych.
Koniec z różnymi interpretacjami?
Jednym z problemów zgłaszanych przez przedsiębiorców były różnice w interpretacji przepisów przez poszczególne państwa członkowskie. Podobny transport odpadów mógł wymagać odmiennych procedur w zależności od kraju, przez który był realizowany.
Nowe rozporządzenie ma ograniczyć takie sytuacje poprzez większą harmonizację zasad oraz cyfryzację procesu administracyjnego. Ujednolicenie procedur powinno zmniejszyć liczbę nieporozumień i przyspieszyć rozpatrywanie spraw, choć pierwsze miesiące stosowania nowych przepisów mogą wiązać się z okresem dostosowawczym.
Eksport odpadów poza Unię pod większą kontrolą
Istotne zmiany dotyczą również eksportu odpadów do państw spoza Unii Europejskiej. Komisja Europejska od kilku lat podkreśla, że część odpadów trafiała do krajów, które nie dysponowały odpowiednią infrastrukturą do ich bezpiecznego zagospodarowania.
Nowe przepisy znacząco zaostrzają zasady wywozu odpadów, szczególnie poza państwa należące do OECD. Przedsiębiorcy planujący eksport będą musieli dokładniej weryfikować, czy odbiorca spełnia wymagania określone w przepisach oraz czy dany kierunek transportu pozostaje dopuszczalny.
To element szerszej strategii Unii Europejskiej, która zakłada rozwój recyklingu przede wszystkim na rynku europejskim i ograniczenie eksportu odpadów do państw o niższych standardach środowiskowych.
Cyfryzacja stanie się standardem
Jednym z najbardziej widocznych efektów nowych przepisów będzie stopniowe odchodzenie od papierowej dokumentacji. W kolejnych latach przedsiębiorcy będą korzystać z europejskiego systemu DIWASS (Digital Waste Shipment System), który umożliwi elektroniczną obsługę procedur związanych z transgranicznym przemieszczaniem odpadów.
Dla wielu firm oznacza to konieczność dostosowania wewnętrznych procedur oraz przygotowania pracowników do pracy z nowymi rozwiązaniami cyfrowymi. W dłuższej perspektywie cyfryzacja powinna jednak ograniczyć liczbę dokumentów papierowych, przyspieszyć wymianę informacji oraz usprawnić kontakt z właściwymi organami administracji.
Warto przygotować się wcześniej
Choć część przepisów będzie wdrażana etapami, przedsiębiorcy nie powinni odkładać przygotowań na ostatnią chwilę. Dobrym rozwiązaniem jest już dziś przeanalizowanie sposobu prowadzenia dokumentacji, współpracy z zagranicznymi kontrahentami oraz procedur obowiązujących przy organizacji transportów.
Szczególną uwagę warto zwrócić na poprawność klasyfikacji odpadów, kompletność dokumentacji oraz wybór odbiorców posiadających wymagane decyzje administracyjne. To właśnie te elementy najczęściej decydują o sprawnym przebiegu postępowań i ograniczają ryzyko problemów podczas kontroli.
Nowe rozporządzenie nie powinno być postrzegane wyłącznie jako kolejny obowiązek administracyjny. Dla przedsiębiorstw działających zgodnie z przepisami może oznaczać bardziej przejrzyste zasady funkcjonowania rynku i uczciwszą konkurencję wobec podmiotów, które dotychczas wykorzystywały luki w systemie.
Największym wyzwaniem związanym z rozporządzeniem 2024/1157 nie będzie sama zmiana przepisów, lecz zmiana sposobu organizacji pracy. Firmy, które odpowiednio wcześnie uporządkują dokumentację, zweryfikują swoich partnerów i przygotują się do cyfrowej obsługi postępowań, powinny znacznie łatwiej odnaleźć się w nowym systemie. Można spodziewać się, że w kolejnych latach podobny kierunek cyfryzacji obejmie również inne obszary prawa środowiskowego.
