ISO 14031 – ocena efektów środowiskowych w praktyce
ISO 14031 to norma zawierająca wytyczne dotyczące oceny efektów działalności środowiskowej organizacji. Nie jest normą certyfikacyjną, lecz narzędziem wspierającym system zarządzania środowiskowego, w szczególności wymagania monitorowania i pomiarów określone w ISO 14001.
Mówiąc wprost: ISO 14001 pyta „czy mierzysz?”, a ISO 14031 odpowiada „co, jak i po co mierzyć”.
Rola ISO 14031 w systemie ISO 14001
Norma ISO 14031 wzmacnia część operacyjną systemu EMS, szczególnie w obszarach:
- monitorowania aspektów środowiskowych,
- oceny zgodności działań z celami środowiskowymi,
- analizy trendów i skuteczności działań korygujących,
- przygotowania danych do przeglądu zarządzania.
Dzięki niej monitoring przestaje być „zbieraniem liczb”, a zaczyna być zarządzaniem informacją.
Podstawowe pojęcie: EPE
ISO 14031 opiera się na koncepcji Environmental Performance Evaluation (EPE), czyli systematycznej oceny wyników środowiskowych organizacji.
EPE to proces ciągły, który obejmuje:
- dobór wskaźników,
- zbieranie danych,
- analizę wyników,
- interpretację i wykorzystanie w decyzjach zarządczych.
Rodzaje wskaźników środowiskowych
ISO 14031 wyróżnia trzy główne grupy wskaźników:
1. Wskaźniki zarządzania (MPI)
Dotyczą działań organizacyjnych i systemowych, np.:
- liczba szkoleń środowiskowych,
- odsetek realizacji celów środowiskowych,
- liczba przeprowadzonych audytów wewnętrznych.
2. Wskaźniki operacyjne (OPI)
Najczęściej spotykane w praktyce – odnoszą się do procesów i zużycia zasobów:
- zużycie energii na jednostkę produkcji,
- ilość wytwarzanych odpadów,
- zużycie wody,
- wielkość emisji do powietrza.
3. Wskaźniki stanu środowiska (ECI)
Odnoszą się do jakości środowiska w otoczeniu organizacji, np.:
- jakość wód gruntowych,
- poziom hałasu w otoczeniu zakładu,
- stężenia zanieczyszczeń w powietrzu.
Mierniki i techniki oceny
ISO 14031 nie narzuca jednego zestawu mierników – podkreśla konieczność ich dostosowania do charakteru działalności. W praktyce stosuje się m.in.:
- pomiary ciągłe i okresowe,
- analizy laboratoryjne,
- bilansowanie masy i energii,
- wskaźniki intensywności (np. na jednostkę produktu),
- analizę trendów i porównań rok do roku.
Powiązanie z wymaganiami ISO 14001
ISO 14031 wprost wspiera spełnienie wymagań ISO 14001 dotyczących:
- monitorowania i pomiarów,
- oceny skuteczności działań,
- dowodów spełniania celów środowiskowych,
- danych wejściowych do przeglądu zarządzania.
Dla audytora to różnica między „mamy dane” a „wiemy, co z nimi zrobić”.
Znaczenie praktyczne dla organizacji
Wdrożenie podejścia zgodnego z ISO 14031 pozwala:
- uprościć raportowanie środowiskowe,
- lepiej planować cele i programy środowiskowe,
- szybciej wykrywać nieefektywności,
- przygotować się do audytów bez nerwowego szukania danych.
Krótko mówiąc: mniej intuicji, więcej liczb – ale takich, które mają sens. Opracowanie redakcyjne.
