Jednolity tekst ustawy o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych w szczególnych okolicznościach – i jej relacja do Kodeksu pracy
Omówienie: co ogłoszono, dla kogo jest ta ustawa, co obejmuje i czym różni się od klasycznego systemu wypadkowego w Kodeksie pracy.
1. Co ogłoszono?
7 listopada 2025 r. opublikowano jednolity tekst ustawy z 30 października 2002 r. dotyczącej zaopatrzenia osób poszkodowanych na skutek wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. Ujednolicenie zebrało wszystkie dotychczasowe nowelizacje i uporządkowało treść przepisu w jednym miejscu.
Obwieszczenie nie wprowadza nowych obowiązków ani nowych świadczeń – pełni wyłącznie funkcję porządkującą.
2. Co daje ujednolicony tekst?
- Jedna, spójna wersja ustawy – bez potrzeby przeskakiwania między kolejnymi nowelizacjami.
- Przejrzystość – łatwiejsza interpretacja i mniejsze ryzyko pomyłek w procedurach.
- Aktualność – uwzględnia wszystkie zmiany do listopada 2025 r.
- Łatwiejsze szkolenia BHP i praca redakcyjna – można już pracować na jednej wersji.
3. Zakres ustawy – na czym polega jej wyjątkowość?
Ustawa dotyczy zdarzeń, które nie wpisują się w zwykły zakres wypadków przy pracy. Chodzi o sytuacje, w których ktoś:
- ratował życie lub zdrowie innych osób,
- chronił mienie publiczne,
- wypełniał funkcje publiczne (np. radny, ławnik),
- uczestniczył w spisach powszechnych, działaniach państwowych lub interwencyjnych,
- podjął działanie w interesie publicznym – poza stosunkiem pracy.
W takich przypadkach ustawa zapewnia świadczenia pieniężne dla poszkodowanych lub ich rodzin, finansowane z budżetu państwa.
4. Czym ta ustawa różni się od Kodeksu pracy?
- Inny zakres zdarzeń – Kodeks pracy dotyczy wyłącznie wypadków związanych z pracą; ta ustawa obejmuje zdarzenia „społecznie wyjątkowe”, niezwiązane z zatrudnieniem.
- Inny status poszkodowanego – KP chroni pracownika; ustawa chroni każdą osobę, która działała w interesie publicznym.
- Różne źródła finansowania – świadczenia ZUS w ramach KP finansowane są ze składki wypadkowej, natomiast świadczenia z tej ustawy pochodzą z budżetu państwa.
- Brak obowiązków po stronie pracodawcy – ustawa szczególna nie nakłada procedur powypadkowych na zakład pracy; reguluje wyłącznie zasady przyznawania świadczeń przez państwo.
- Brak kolizji z KP – zdarzenie nie może być jednocześnie wypadkiem przy pracy i wypadkiem w szczególnych okolicznościach; obowiązuje jedna ścieżka.
5. Jak ustawa uzupełnia Kodeks pracy?
Ustawa pełni funkcję „luki bezpieczeństwa” systemu prawa pracy. KP zajmuje się typowymi zdarzeniami w ramach zatrudnienia, a ta ustawa – nietypowymi, wyjątkowymi sytuacjami podejmowanymi w interesie publicznym.
- KP chroni pracownika → ustawa chroni osobę działającą dla dobra publicznego.
- KP obejmuje zdarzenia zawodowe → ustawa obejmuje sytuacje poza pracą.
- KP opiera się na systemie ubezpieczeniowym → ustawa tworzy odrębny system zaopatrzeniowy finansowany przez państwo.
W efekcie przepisy „spotykają się” tylko na granicy definicji wypadku – a dalej każdy działa w swoim obszarze.
6. Dlaczego znajomość tej ustawy jest ważna?
- Dla BHP – pomaga ustalić, czy zdarzenie mieści się w KP czy w szczególnych okolicznościach.
- Dla prawników – umożliwia prawidłowe kierowanie roszczeń.
- Dla służb publicznych – kluczowa przy działaniach interwencyjnych i obywatelskich.
- Dla redakcji – pozwala poprawnie zinterpretować, jaką ochronę zapewnia państwo poza Kodeksem pracy.
Opracowanie redakcyjne.
