Leki cytotoksyczne i cytostatyczne

Leki cytotoksyczne i cytostatyczne – grupa substancji farmakologicznych stosowanych głównie w chemioterapii nowotworów, których działanie polega odpowiednio na niszczeniu komórek (cytotoksyczne) lub hamowaniu ich podziałów (cytostatyczne). Oddziałują przede wszystkim na komórki szybko proliferujące, co obejmuje zarówno komórki nowotworowe, jak i zdrowe tkanki o wysokiej aktywności mitotycznej (np. szpik kostny, nabłonek przewodu pokarmowego).

Charakterystyka działania

• Cytotoksyczne: prowadzą do śmierci komórki poprzez uszkodzenia DNA, zahamowanie syntezy kwasów nukleinowych lub zaburzenie funkcjonowania wrzeciona podziałowego.
• Cytostatyczne: blokują fazy cyklu komórkowego, uniemożliwiając namnażanie się komórek guza.

Zastosowanie medyczne
Stosowane w terapiach przeciwnowotworowych, schematach wielolekowych oraz w niektórych chorobach autoimmunologicznych, wymagających kontrolowanego hamowania proliferacji komórkowej.

Zagrożenia i właściwości odpadowe
Ze względu na toksyczność, mutagenność, teratogenność i potencjał kancerogenny, zaliczane do odpadów niebezpiecznych po zużyciu, a resztki leków, materiały skażone oraz pojemniki wymagają specjalistycznego zbierania i unieszkodliwiania (zwykle spalanie w wysokiej temperaturze). Mogą stanowić zagrożenie dla personelu medycznego i środowiska, nawet w niewielkich ilościach.

Źródła powstawania odpadów
Oddziały onkologiczne, apteki szpitalne, gabinety prowadzące chemioterapię, laboratoria medyczne oraz jednostki badań klinicznych.