Dyrektywa 2008/105/WE – środowiskowe normy jakości wody w Unii Europejskiej

Nie każda czysta woda jest naprawdę czysta. Dlatego Unia Europejska postanowiła to dokładnie zmierzyć – miligram po miligramie. Dyrektywa 2008/105/WE określa, ile „czystości” faktycznie powinno być w czystej wodzie.

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/105/WE z dnia 16 grudnia 2008 r. ustanawia środowiskowe normy jakości (Environmental Quality Standards, EQS) dla substancji zanieczyszczających wody powierzchniowe. Celem jest ograniczenie wpływu chemikaliów i ochronę ekosystemów wodnych oraz zdrowia ludzi.

1. Zakres dyrektywy

Dyrektywa dotyczy wód powierzchniowych – rzek, jezior, wód przybrzeżnych i przejściowych. Uzupełnia Ramową Dyrektywę Wodną 2000/60/WE, stanowiąc jej kluczowy instrument wykonawczy w zakresie chemicznego stanu wód.

2. Substancje priorytetowe

W dyrektywie określono listę 33 substancji priorytetowych i grup substancji (takich jak kadm, ołów, nikiel, benzo(a)piren czy PCB), które należy monitorować i redukować w środowisku wodnym. W 2013 roku lista została rozszerzona o 12 nowych związków chemicznych.

3. Standardy jakości środowiska (EQS)

Dla każdej substancji ustalono dwa rodzaje limitów:

• EQS-AA (Annual Average) – średnie roczne stężenie, które nie powinno być przekraczane,
• EQS-MAC (Maximum Allowable Concentration) – najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe.

Przekroczenie tych wartości może prowadzić do nieosiągnięcia „dobrego stanu chemicznego” wód w rozumieniu RDW.

4. Obowiązki państw członkowskich

Każde państwo UE ma obowiązek:

• wdrożyć system monitorowania substancji priorytetowych,
• identyfikować źródła emisji i zrzutów,
• opracowywać plany redukcji i raportować wyniki do Komisji Europejskiej,
• podejmować działania naprawcze w przypadku przekroczeń norm.

5. Substancje szczególnie niebezpieczne

Niektóre związki (np. DDT, lindan, PCB) zostały oznaczone jako substancje priorytetowo niebezpieczne, co oznacza obowiązek ich całkowitej eliminacji z emisji do środowiska wodnego.

6. Uzupełnienia i aktualizacje

Dyrektywę 2008/105/WE uzupełniają:

• Dyrektywa 2013/39/UE – aktualizacja listy substancji i wartości EQS,
• Decyzje Komisji Europejskiej określające metody monitoringu i sprawozdawczości.

7. Znaczenie dla polityki wodnej

Dyrektywa tworzy podstawy chemicznej klasyfikacji wód – obok oceny ekologicznej. Jej wdrożenie ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów Ramowej Dyrektywy Wodnej, czyli dobrego stanu wszystkich wód do 2027 roku.

8. Przykłady wdrożenia w Polsce

W Polsce przepisy tej dyrektywy wprowadzono m.in. poprzez:

• rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej dotyczące klasyfikacji stanu wód,
• monitoring realizowany przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.

9. Powiązania z innymi aktami UE

Dyrektywa 2008/105/WE współdziała z:

• rozporządzeniem REACH (1907/2006/WE) – kontrola chemikaliów,
• dyrektywą IED (2010/75/UE) – emisje przemysłowe,
• rozporządzeniem POPs (2019/1021) – trwałe zanieczyszczenia organiczne.

10. Podsumowanie

Dyrektywa 2008/105/WE to precyzyjny detektor czystości europejskich wód. Nie mierzy moralności, ale miligramy, mikrogramy i części na miliard – czyli to, co decyduje o życiu ekosystemów. Dzięki niej Unia Europejska stworzyła wspólny język chemicznej czystości, w którym woda ma swoje twarde, prawne standardy. Opracowanie redakcyjne.