Kluczowe zanieczyszczenia objęte regulacją w dyrektywie 2008/50/WE
Nie każdy pył jest równy, a nie każdy gaz pachnie niebezpieczeństwem. Dyrektywa 2008/50/WE precyzyjnie wskazuje, które substancje w powietrzu są głównymi winowajcami smogu i chorób cywilizacyjnych – i jak należy je kontrolować.
Dyrektywa 2008/50/WE koncentruje się na zanieczyszczeniach o największym wpływie na zdrowie ludzi i środowisko. Ich źródła to głównie transport, przemysł, energetyka, rolnictwo oraz spalanie w gospodarstwach domowych.
1. Pyły zawieszone (PM10 i PM2.5)
Pyły to mieszanina cząstek stałych i kropelek cieczy unoszących się w powietrzu. Najgroźniejsze są PM2.5 – wnikają głęboko w płuca i układ krwionośny. Źródła: spalanie węgla i drewna, emisje z pojazdów, procesy przemysłowe i rolnicze.
2. Dwutlenek azotu (NO₂) i tlenki azotu (NOx)
Powstają głównie w wyniku spalania paliw w silnikach samochodowych oraz w elektrowniach. NO₂ podrażnia drogi oddechowe i uczestniczy w tworzeniu ozonu przygruntowego.
3. Dwutlenek siarki (SO₂)
Produkt spalania paliw zawierających siarkę, zwłaszcza węgla i oleju opałowego. Powoduje kwaśne deszcze i uszkadza roślinność, budynki oraz układ oddechowy ludzi.
4. Tlenek węgla (CO)
Bezbarwny, bezwonny i niezwykle groźny gaz powstający przy niepełnym spalaniu paliw. Większość emisji pochodzi z transportu drogowego i domowych kotłowni.
5. Ozon (O₃)
Nie emitowany bezpośrednio — powstaje w wyniku reakcji tlenków azotu i lotnych związków organicznych (LZO) pod wpływem promieniowania UV. W wysokich stężeniach jest toksyczny i wpływa negatywnie na plony oraz zdrowie.
6. Benzen (C₆H₆)
Lotny związek organiczny o działaniu rakotwórczym. Główne źródła to emisje z paliw płynnych, rafinerii i transportu. Dyrektywa ogranicza jego stężenie w powietrzu do 5 µg/m³ (średnia roczna).
7. Ołów (Pb)
Metal ciężki emitowany dawniej głównie przez spaliny z benzyny ołowiowej. Obecnie jego emisje pochodzą głównie z przemysłu metalurgicznego i spalarni. Norma: 0,5 µg/m³ (średnia roczna).
8. Arsen, kadm, nikiel i benzo(a)piren
Te substancje, choć występują w niższych stężeniach, mają silne działanie toksyczne i kancerogenne. Pomiary tych pierwiastków i związków prowadzone są w ramach monitoringu PM10.
9. Prekursory ozonu
Dyrektywa obejmuje także pośrednio emisje prekursorów ozonu – takich jak LZO i NOx. Ich redukcja ma kluczowe znaczenie dla ograniczania tzw. smogu fotochemicznego w okresie letnim.
10. Zanieczyszczenia wtórne
W powietrzu powstają też tzw. wtórne aerozole nieorganiczne, będące wynikiem reakcji chemicznych SO₂, NH₃ i NOx. Stanowią one znaczną część masy pyłów zawieszonych w Europie Środkowej.
Podsumowanie
Dyrektywa 2008/50/WE nie zostawia wątpliwości: każde mikrogramowe przekroczenie to realne zagrożenie dla zdrowia. Dlatego zdefiniowanie i kontrola kluczowych zanieczyszczeń to fundament europejskiej polityki „czystego powietrza dla wszystkich”. Opracowanie redakcyjne.
