Nowelizacje dyrektywy 2008/50/WE i powiązania z pakietem Fit for 55
Smog nie zna granic, więc i prawo nie może zatrzymać się na granicy dyrektywy. UE aktualizuje przepisy o jakości powietrza, by zsynchronizować je z polityką klimatyczną Fit for 55 – bo czyste powietrze i niskie emisje to ta sama historia, tylko w dwóch rozdziałach.
Dyrektywa 2008/50/WE o jakości powietrza i czystszym powietrzu dla Europy była dotąd podstawą oceny zanieczyszczeń w państwach członkowskich. Wraz z pakietem Fit for 55 i strategią Zero Pollution Action Plan Komisja Europejska rozpoczęła proces jej kompleksowej nowelizacji – aby dostosować cele jakościowe powietrza do wymogów neutralności klimatycznej.
1. Dlaczego potrzebna była nowelizacja?
Obowiązujące limity dla pyłów i gazów powstawały w oparciu o wiedzę z początku XXI wieku. Tymczasem nowe badania WHO potwierdzają, że nawet niskie stężenia PM2,5 i NO₂ powodują przedwczesne zgony i choroby układu oddechowego. UE uznała więc, że walka o klimat musi iść w parze z walką o powietrze, którym oddychamy.
2. Fit for 55 a jakość powietrza
Fit for 55 to zestaw regulacji, które mają obniżyć emisje gazów cieplarnianych o 55% do 2030 roku. W jego ramach znajdują się akty, które bezpośrednio wpływają na jakość powietrza:
- Rozporządzenie o standardach emisji CO₂ dla pojazdów,
- Dyrektywa o odnawialnych źródłach energii (RED III),
- Dyrektywa o efektywności energetycznej (EED),
- Dyrektywa IED – o emisjach przemysłowych.
Nowelizacja dyrektywy 2008/50/WE spina te przepisy w jeden system.
3. Najważniejsze planowane zmiany
W projekcie nowej wersji dyrektywy przewidziano m.in.:
- obniżenie limitów PM2,5 z 25 µg/m³ do 10 µg/m³,
- wprowadzenie rocznych celów dla ozonu troposferycznego,
- ujednolicenie zasad pomiaru i raportowania,
- wprowadzenie prawa obywatela do czystego powietrza,
- obowiązek rekompensat zdrowotnych w przypadku przekroczeń norm.
4. Zmiana filozofii podejścia
Nowelizacja przesuwa akcent z biernego monitorowania na aktywne zapobieganie. To nie tylko pomiary i raporty, lecz również:
- planowanie przestrzenne ograniczające emisje transportowe,
- wspieranie elektromobilności i OZE,
- modernizacja systemów grzewczych.
5. Większa rola miast i regionów
Fit for 55 wymaga, aby miasta stały się lokalnymi liderami w poprawie jakości powietrza. Dyrektywa przewiduje:
- obowiązek opracowywania planów czystego powietrza,
- wprowadzenie stref niskiej emisji,
- monitorowanie ruchu drogowego w czasie rzeczywistym.
6. Przejrzystość i dostęp do danych
Nowelizacja zakłada pełną cyfryzację systemu raportowania – dane o jakości powietrza będą udostępniane w czasie rzeczywistym w ramach platformy EU Air Quality Portal. Każdy obywatel będzie mógł sprawdzić poziom zanieczyszczeń w swojej gminie – bez pośredników i opóźnień.
7. Harmonizacja z celami Zielonego Ładu
Dyrektywa po zmianach stanie się jednym z filarów Europejskiego Zielonego Ładu. Jej zadaniem będzie nie tylko redukcja smogu, ale też ochrona klimatu i zdrowia w sposób zintegrowany z przemysłem, transportem i rolnictwem.
Podsumowanie
Nowelizacja dyrektywy 2008/50/WE to nie kosmetyka, lecz nowy rozdział w historii europejskiej polityki powietrznej. Powietrze ma być nie tylko mierzone, ale i gwarantowane – jako prawo każdego obywatela Unii. Opracowanie redakcyjne.