Współpraca międzynarodowa i Konwencja Sztokholmska
Trwałe zanieczyszczenia organiczne nie uznają granic państwowych — potrafią przebyć tysiące kilometrów, zanim osiądą w glebie lub w organizmie niedźwiedzia polarnego. Dlatego walka z nimi to nie lokalna akcja, lecz globalna misja.
Rozporządzenie (UE) 2019/1021 stanowi implementację i wykonanie zobowiązań wynikających z Konwencji Sztokholmskiej z 2001 roku w sprawie trwałych zanieczyszczeń organicznych (Persistent Organic Pollutants – POPs). To fundament międzynarodowej współpracy w zakresie ograniczania, zakazu i eliminacji substancji, które potrafią utrzymywać się w środowisku przez dziesięciolecia.
1. Cele Konwencji Sztokholmskiej
Konwencja przyjęta 22 maja 2001 r. i obowiązująca od 2004 r. ma na celu:
- eliminację lub ograniczenie produkcji i stosowania POPs,
- minimalizację emisji niezamierzonych zanieczyszczeń,
- bezpieczne unieszkodliwianie odpadów zawierających POPs,
- wspieranie transferu technologii i wymiany informacji,
- wzmacnianie potencjału państw rozwijających się w zakresie zarządzania chemikaliami.
2. Uczestnicy i struktura
Konwencja zrzesza ponad 180 państw. Jej organem decyzyjnym jest Konferencja Stron (COP), a organem eksperckim – Komitet ds. POPs (POPRC), który ocenia nowe substancje i rekomenduje ich wpisanie do załączników Konwencji.
3. Powiązanie z rozporządzeniem POPs
Rozporządzenie (UE) 2019/1021 zapewnia, że Unia Europejska:
- wprowadza do prawa unijnego decyzje COP,
- koordynuje działania państw członkowskich w zakresie eliminacji POPs,
- prowadzi wspólne raportowanie do Sekretariatu Konwencji,
- realizuje programy badawcze i monitoringowe finansowane przez UE (m.in. LIFE i Horizon Europe).
4. Mechanizm globalnej aktualizacji
Nowe substancje są dodawane do Konwencji Sztokholmskiej w wyniku międzynarodowej procedury:
- zgłoszenie substancji przez państwo-stronę,
- ocena naukowa POPRC,
- publiczne konsultacje i decyzja COP,
- implementacja zmian przez UE w załącznikach rozporządzenia 2019/1021.
W ten sposób Europa staje się jednym z liderów w tempie reagowania na globalne zagrożenia chemiczne.
5. Współpraca z innymi konwencjami
UE wdraża zasady Konwencji Sztokholmskiej w ścisłej współpracy z innymi międzynarodowymi porozumieniami:
- Konwencja z Bazylei – o transgranicznym przemieszczaniu odpadów niebezpiecznych,
- Konwencja z Rotterdamu – o handlu substancjami chemicznymi,
- Konwencja z Aarhus – o dostępie do informacji i udziale społeczeństwa w decyzjach środowiskowych.
6. Znaczenie dla Polski
Polska ratyfikowała Konwencję Sztokholmską w 2008 r. i realizuje jej postanowienia poprzez:
- monitoring POPs w powietrzu, wodzie i glebie (GIOŚ),
- raportowanie do Komisji Europejskiej,
- likwidację starych transformatorów i kondensatorów zawierających PCB,
- oczyszczanie składowisk zanieczyszczonych pestycydami chloroorganicznymi.
Podsumowanie
Konwencja Sztokholmska to międzynarodowy strażnik czystości chemicznej planety. Rozporządzenie POPs sprawia, że Europa nie tylko sprząta własne podwórko, ale też daje przykład reszcie świata, jak skutecznie egzekwować globalne zobowiązania środowiskowe. Opracowanie redakcyjne.