Obowiązki producentów i użytkowników w zakresie substancji POPs

W świecie trwałych zanieczyszczeń organicznych nie wystarczy „nie produkować”. Trzeba też wiedzieć, co się ma w magazynie, w produkcie i w spalinach. POPs uczą przemysł, że nieświadomość nie zwalnia z odpowiedzialności.

Rozporządzenie (UE) 2019/1021 nakłada na producentów, importerów i użytkowników substancji chemicznych szereg obowiązków, które mają zagwarantować, że POPs nie wrócą do obiegu gospodarczego. Dotyczy to zarówno firm chemicznych, jak i przedsiębiorstw korzystających z materiałów lub urządzeń mogących zawierać trwałe zanieczyszczenia organiczne.

1. Zakaz wprowadzania na rynek

Producent ani importer nie mogą wprowadzać na rynek substancji, mieszanin lub wyrobów zawierających POPs wymienione w załączniku I do rozporządzenia. Dotyczy to również importu gotowych produktów z krajów trzecich – nawet jeśli zawartość POPs jest śladowa.

2. Obowiązek identyfikacji substancji

Podmioty gospodarcze są zobowiązane do:

• sprawdzenia, czy substancje lub produkty zawierają POPs,
• prowadzenia ewidencji wyników analiz chemicznych,
• uzyskiwania od dostawców kart charakterystyki (SDS) z informacją o zawartości POPs,
• raportowania wyników do krajowych organów nadzorczych.

Ignorancja nie jest usprawiedliwieniem – każda firma musi wiedzieć, co zawiera jej produkt.

3. Obowiązki producentów urządzeń

W przypadku urządzeń i sprzętu zawierającego POPs (np. transformatory, kondensatory z PCB, tworzywa z PBDE), producent musi:

• oznaczyć je w sposób jednoznaczny,
• prowadzić ewidencję ilościową,
• opracować plan stopniowego wycofania i dekontaminacji,
• zapewnić bezpieczne przekazanie do unieszkodliwienia.

4. Użytkownicy przemysłowi i przedsiębiorcy

Firmy wykorzystujące substancje lub odpady zawierające POPs mają obowiązek:

• zapobiegać emisjom do środowiska,
• stosować technologie ograniczające powstawanie POPs ubocznych (np. dioksyn),
• prowadzić ewidencję w BDO i raportować ilości przekazanych odpadów,
• zgłaszać awarie do właściwego WIOŚ.

Odpowiedzialność obejmuje cały cykl życia produktu – od wytworzenia po utylizację.

5. Wymiana informacji i łańcuch dostaw

Rozporządzenie POPs współdziała z systemami REACH i CLP, nakładając na uczestników łańcucha dostaw obowiązek przekazywania informacji o zagrożeniach. Oznacza to m.in.:

• aktualizację kart charakterystyki,
• informowanie klientów o obecności POPs,
• prowadzenie rejestrów substancji niebezpiecznych w systemach wewnętrznych firm.

6. Kontrola i sankcje

Organy nadzoru (m.in. WIOŚ, UOKiK, Inspekcja Ochrony Środowiska) mają prawo:

• żądać dokumentacji,
• pobierać próbki produktów,
• nakładać kary finansowe lub wstrzymać działalność zakładu.

W Polsce przepisy wdrażające te obowiązki znajdują się w ustawie o substancjach chemicznych i ich mieszaninach.

Podsumowanie

Rozporządzenie POPs nie pozwala, by toksyczne substancje zyskały drugie życie w gospodarce. Od producenta po końcowego użytkownika – każdy jest strażnikiem czystości chemicznego obiegu. Opracowanie redakcyjne.