Lista substancji POPs i procedura ich aktualizacji w Unii Europejskiej
W świecie chemii lista zakazanych substancji przypomina czarną listę – tylko że w tym przypadku chodzi o ratowanie planety. Unia Europejska systematycznie dopisuje do niej kolejne toksyczne nazwiska.
Rozporządzenie (UE) 2019/1021 nie jest dokumentem zamkniętym – to żywy rejestr substancji, które zagrażają ludziom i środowisku przez dziesięciolecia. Lista POPs (Persistent Organic Pollutants) jest regularnie aktualizowana w oparciu o nowe dane naukowe, decyzje Konwencji Sztokholmskiej oraz rekomendacje Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA).
1. Gdzie znajduje się lista POPs?
Lista substancji objętych zakazem lub ograniczeniem znajduje się w:
- Załączniku I – substancje zakazane (produkcja, obrót i stosowanie całkowicie zabronione),
- Załączniku II – substancje o ograniczonym zastosowaniu (np. w określonych produktach),
- Załączniku III – substancje, których emisje nie są celowe, ale powstają np. jako produkty uboczne.
Każda pozycja zawiera nazwę chemiczną, numer CAS, zakres stosowania i dopuszczalne wyjątki.
2. Przykłady substancji z listy POPs
Wśród obecnie zakazanych lub ograniczonych związków znajdują się m.in.:
- DDT – pestycyd zakazany w UE od lat 80.,
- PCB – polichlorowane bifenyle używane w transformatorach,
- HCB – fungicyd i produkt uboczny procesów przemysłowych,
- PFOS i PFOA – związki fluorowane stosowane w gaśnicach i tkaninach hydrofobowych,
- PBDE – bromowane środki zmniejszające palność w tworzywach i elektronice,
- chlordekon i mirex – środki owadobójcze o wyjątkowej trwałości.
3. Kto decyduje o wpisaniu substancji na listę?
Proces aktualizacji listy POPs przebiega w kilku etapach:
- wniosek o ocenę nowej substancji zgłasza Komitet ds. POPs działający przy Konwencji Sztokholmskiej,
- ECHA przeprowadza ocenę ryzyka dla środowiska i zdrowia,
- Komisja Europejska przyjmuje decyzję delegowaną aktualizującą załączniki rozporządzenia,
- państwa członkowskie wdrażają zmiany w krajowych rejestrach i bazach danych (np. BDO, REACH-IT).
4. Częstotliwość aktualizacji
Lista POPs jest aktualizowana średnio co 1–2 lata, w zależności od tempa prac w ramach ONZ i nowych dowodów naukowych. Ostatnie zmiany wprowadziły m.in. zakaz stosowania dechloranu plus i UV-328 – popularnych dodatków do tworzyw sztucznych.
5. Relacja z innymi aktami prawnymi
Lista POPs powiązana jest z innymi regulacjami UE:
- REACH (1907/2006/WE) – rejestracja i ocena substancji chemicznych,
- CLP (1272/2008/WE) – klasyfikacja i oznakowanie zagrożeń,
- WFD (2008/98/WE) – odpady niebezpieczne i recykling,
- IED (2010/75/UE) – emisje przemysłowe i pozwolenia zintegrowane.
Dzięki temu POPs są śledzone od etapu produkcji po końcowe unieszkodliwienie.
6. Znaczenie aktualizacji listy
Aktualizacje pozwalają reagować na pojawianie się nowych zagrożeń chemicznych, zwłaszcza związanych z nowoczesnymi materiałami, takimi jak mikroplastik czy fluoropolimery. To dynamiczny proces, który utrzymuje prawo w zgodzie z nauką.
Podsumowanie
Lista POPs to nie martwy dokument, lecz chemiczny radar Europy. Dzięki regularnym aktualizacjom UE może szybciej reagować na toksyczne nowinki, zanim te zdążą się zadomowić w przyrodzie. Opracowanie redakcyjne.