System zgłaszania i klasyfikacji zakładów SEVESO: ZZR i ZDR

Nie każda fabryka to tykająca bomba, ale SEVESO III dokładnie określa, która może nią zostać. Kluczowe są progi, substancje i… dobra dokumentacja.

Dyrektywa SEVESO III (2012/18/UE) wprowadza system klasyfikacji zakładów przemysłowych w zależności od ilości i rodzaju substancji niebezpiecznych. To właśnie dzięki tej klasyfikacji wiadomo, które przedsiębiorstwa muszą wdrożyć najwyższe standardy bezpieczeństwa i podlegają szczególnemu nadzorowi.

1. Dwa poziomy ryzyka: ZZR i ZDR

Dyrektywa rozróżnia dwa typy zakładów:

• ZZR – Zakład o Zwiększonym Ryzyku,
• ZDR – Zakład o Dużym Ryzyku.

O przynależności do jednej z tych kategorii decydują ilości progowe substancji niebezpiecznych określone w załączniku I do dyrektywy SEVESO III. Przekroczenie niższego progu oznacza status ZZR, a wyższego – ZDR.

2. Substancje objęte klasyfikacją

Załącznik I dzieli substancje na dwie grupy:

• Część 1 – klasyfikacja według właściwości (np. toksyczne, wybuchowe, palne, środowiskowo niebezpieczne),
• Część 2 – lista konkretnych substancji, takich jak amoniak, chlor, LPG, siarkowodór czy kwas azotowy.

W praktyce każda fabryka, magazyn chemikaliów lub terminal paliwowy musi określić, czy przekracza progi ilościowe dla którejkolwiek z tych pozycji.

3. Obowiązek zgłoszenia zakładu

Każdy operator zakładu SEVESO ma obowiązek zgłoszenia działalności do odpowiednich organów administracji – w Polsce są to:

• Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska (WIOŚ),
• Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej (KW PSP),
• Wojewoda – w zakresie planów awaryjnych i informowania ludności.

Zgłoszenie zawiera m.in. dane o rodzaju działalności, ilościach substancji oraz opis stosowanych środków bezpieczeństwa.

4. Raport o bezpieczeństwie

Zakłady o dużym ryzyku (ZDR) mają dodatkowy obowiązek sporządzenia Raportu o bezpieczeństwie, który zawiera m.in.:

• analizę scenariuszy awaryjnych,
• opis systemów zabezpieczeń,
• procedury reagowania i ewakuacji,
• wyniki modelowania rozprzestrzeniania się substancji niebezpiecznych.

Raport ten jest zatwierdzany przez odpowiednie służby – zwykle PSP i WIOŚ – zanim zakład rozpocznie działalność.

5. Aktualizacja i audyty

Zarówno ZZR, jak i ZDR są zobowiązane do aktualizowania danych w przypadku:

• zmiany rodzaju lub ilości substancji,
• modernizacji instalacji,
• zmiany profilu działalności,
• po wystąpieniu awarii.

Dyrektywa nakłada również obowiązek okresowych inspekcji i audytów prowadzonych przez organy nadzoru.

6. Publiczne rejestry zakładów SEVESO

W Polsce prowadzony jest publiczny Rejestr zakładów ZZR i ZDR, dostępny na stronach Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Dzięki temu obywatele mogą sprawdzić, które obiekty w ich regionie podlegają przepisom SEVESO III.

Podsumowanie

System ZZR i ZDR to nie biurokratyczna formalność, lecz sposób na racjonalne zarządzanie ryzykiem przemysłowym. Im lepiej znane są substancje i procesy, tym mniej miejsca zostaje na przypadek – a to w świecie chemii często różnica między kontrolą a katastrofą. Opracowanie redakcyjne.