Od Seveso do SEVESO III – historia europejskiego prawa o zapobieganiu awariom przemysłowym
Jedna katastrofa chemiczna we włoskim miasteczku Seveso wystarczyła, by Europa napisała nowy rozdział w historii bezpieczeństwa przemysłowego.
Dzisiejsza Dyrektywa SEVESO III (2012/18/UE) to efekt ponad czterech dekad rozwoju przepisów, które mają chronić ludzi i środowisko przed skutkami awarii chemicznych. Ewolucja tych regulacji to nie tylko prawo – to nauka wyniesiona z tragedii.
1. Katastrofa, która wszystko zmieniła
10 lipca 1976 roku w zakładach ICMESA w miejscowości Seveso (północne Włochy) doszło do eksplozji reaktora chemicznego. Do atmosfery wydostała się chmura zawierająca dioksynę TCDD – jedną z najbardziej toksycznych substancji, jakie zna człowiek. Skażonych zostało ponad 1800 hektarów ziemi, ewakuowano tysiące mieszkańców, a skutki zdrowotne i środowiskowe odczuwano przez dekady.
Ta tragedia uświadomiła Europie, że brak wspólnych zasad bezpieczeństwa przemysłowego to ryzyko, na które nie można sobie pozwolić.
2. Dyrektywa SEVESO I – 82/501/EWG (1982)
Pierwsza Dyrektywa SEVESO I została przyjęta w 1982 roku jako bezpośrednia reakcja na wydarzenia we Włoszech. Jej celem było zidentyfikowanie zakładów o dużym ryzyku i wprowadzenie ogólnych wymagań zapobiegawczych. Choć miała charakter ramowy, po raz pierwszy w historii Unii (wówczas Wspólnoty) pojawił się obowiązek oceny ryzyka w przemyśle chemicznym.
3. Dyrektywa SEVESO II – 96/82/WE (1996)
Katastrofy w Bhopalu (1984) i Bazylei (1986) doprowadziły do rozszerzenia przepisów. Nowa Dyrektywa SEVESO II wprowadziła system dwupoziomowej klasyfikacji zakładów (lower tier i upper tier) w zależności od ilości substancji niebezpiecznych. Obowiązkowe stały się:
- raporty o bezpieczeństwie,
- plany awaryjne i systemy zarządzania bezpieczeństwem (SMS),
- uwzględnianie ryzyka w planowaniu przestrzennym,
- informowanie społeczeństwa o potencjalnych zagrożeniach.
4. Dyrektywa SEVESO III – 2012/18/UE
W 2015 roku weszła w życie Dyrektywa SEVESO III, dostosowując system do nowego Rozporządzenia CLP (1272/2008/WE) o klasyfikacji chemikaliów. Nowelizacja objęła m.in.:
- zaktualizowane listy substancji i progów ilościowych,
- większą przejrzystość danych publicznych,
- wzmocnienie nadzoru i komunikacji ryzyka,
- integrację z systemami zarządzania kryzysowego i planowania przestrzennego.
SEVESO III to dziś jeden z kluczowych filarów unijnej polityki bezpieczeństwa chemicznego – łączący prewencję, technologię i informację.
5. Współczesne znaczenie
Dyrektywy SEVESO wyznaczyły standardy bezpieczeństwa przemysłowego, które obowiązują nie tylko w Unii Europejskiej, ale stały się wzorem dla przepisów w innych częściach świata. W Polsce regulacje SEVESO wdrożono m.in. w ustawie Prawo ochrony środowiska i w przepisach dotyczących zakładów o zwiększonym i dużym ryzyku awarii przemysłowej (ZZR i ZDR).
Podsumowanie
Od dioksyn w Seveso po cyfrowe systemy zarządzania bezpieczeństwem – droga, jaką przeszła Europa, to lekcja, że przemysł i bezpieczeństwo muszą iść w parze. SEVESO to nie tylko dyrektywa. To historia, w której każde słowo zapisane jest doświadczeniem ludzi i skutkami ich błędów. Opracowanie redakcyjne.
