Rolnictwo przemysłowe i emisje amoniaku w świetle Dyrektywy IED
Nie każdy komin dymi — czasem „emituje” obora. IED przypomina, że duże fermy zwierząt też mają wpływ na środowisko – i to całkiem wyczuwalny.
Dyrektywa 2010/75/UE po raz pierwszy objęła swoim zakresem rolnictwo przemysłowe, w tym duże fermy trzody chlewnej i drobiu. Choć nie kojarzą się one z przemysłem ciężkim, ich emisje amoniaku i odorów mają poważny wpływ na jakość powietrza i gleby w Europie.
1. Kogo dotyczy IED w rolnictwie?
Dyrektywa nakłada obowiązki na duże instalacje hodowlane, przekraczające określone progi:
- powyżej 40 000 stanowisk dla drobiu,
- powyżej 2 000 stanowisk dla świń tuczników (powyżej 30 kg),
- powyżej 750 stanowisk dla macior.
Jeśli gospodarstwo przekracza te wartości, traktowane jest jak instalacja przemysłowa i musi posiadać pozwolenie zintegrowane.
2. Jakie emisje obejmuje IED?
Największym problemem są emisje amoniaku (NH₃), powstające podczas rozkładu odchodów zwierzęcych. Amoniak przyczynia się do powstawania pyłów PM₂.₅ i PM₁₀ oraz zakwaszenia gleb i wód. IED obejmuje również emisje metanu (CH₄), tlenków azotu (NOₓ) i odorów, które pogarszają jakość powietrza i życia w sąsiedztwie ferm.
3. BAT dla rolnictwa
Konkluzje BAT dla intensywnego chowu drobiu i trzody chlewnej (2017/302/UE) wprowadziły zestaw praktyk ograniczających emisje:
- systemy wentylacji z filtrami i biofiltrami,
- zamknięte lub półzamknięte systemy przechowywania gnojowicy,
- dokładne dozowanie paszy (redukcja azotu w odchodach),
- częste usuwanie obornika i higiena budynków inwentarskich,
- precyzyjne nawożenie (technologie niskoemisyjne przy aplikacji gnojowicy).
4. Obowiązki rolników
Fermy objęte IED muszą:
- uzyskać pozwolenie zintegrowane od marszałka województwa,
- prowadzić ewidencję emisji i odpadów,
- zapewnić system monitorowania amoniaku i odorów,
- stosować techniki zgodne z BAT,
- składać okresowe raporty środowiskowe.
5. Znaczenie dla środowiska
Według Europejskiej Agencji Środowiska, rolnictwo odpowiada za ponad 90% emisji amoniaku w UE. Wprowadzenie wymogów IED pozwoliło znacząco ograniczyć te emisje, poprawiając jakość powietrza na obszarach wiejskich i podmiejskich.
6. Wyzwania wdrożeniowe
W Polsce wdrożenie przepisów IED w rolnictwie napotyka na trudności – zwłaszcza w zakresie pomiaru odorów i oporu społecznego wobec dużych ferm. Jednak systematyczne kontrole i wsparcie inwestycyjne z funduszy unijnych (np. PROW, FEnIKS) pomagają gospodarstwom dostosować się do standardów BAT.
Podsumowanie
IED przypomina, że nowoczesne rolnictwo to nie tylko efektywność, ale też odpowiedzialność. Bo dziś liczy się nie tylko, ile kurczaków czy świń się wychowa – ale jak czyste powietrze zostanie po tym w sąsiedztwie. Opracowanie redakcyjne.
