Ograniczenia (Restriction) – kiedy substancja trafia na listę zakazanych
W chemicznym świecie Unii Europejskiej nie wszystko, co da się wyprodukować, można też legalnie sprzedać. REACH dba o to, by niebezpieczne substancje nie krążyły bez kontroli.
Ostatni filar rozporządzenia REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) to ograniczenia (Restriction). To właśnie ten element odpowiada za wprowadzanie zakazów i limitów w stosowaniu substancji chemicznych, które stwarzają niedopuszczalne ryzyko dla zdrowia ludzi lub środowiska.
Podstawa prawna
Ograniczenia są ustanawiane na mocy Załącznika XVII do rozporządzenia REACH. To dynamiczny katalog substancji, mieszanin lub wyrobów, dla których określono warunki ograniczenia – np. zakaz stosowania w określonych produktach, maksymalne stężenie lub wymóg ostrzeżeń na etykiecie.
Kiedy wprowadza się ograniczenie?
Ograniczenie jest stosowane, gdy:
- substancja powoduje poważne skutki zdrowotne (np. rakotwórczość, toksyczność dla rozrodczości, uczulenia),
- powoduje skażenie środowiska lub długotrwałe skutki w łańcuchu pokarmowym,
- inne środki (np. zezwolenia lub dobrowolne ograniczenia) nie są wystarczające do zmniejszenia ryzyka.
Jak wygląda proces ograniczenia?
Procedura wprowadzenia ograniczenia jest szczegółowo określona w art. 68–73 REACH i obejmuje kilka etapów:
- Wniosek – przygotowany przez ECHA, Komisję Europejską lub państwo członkowskie,
- Ocena ryzyka i skutków społeczno-ekonomicznych – przeprowadzona przez Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) i Komitet ds. Analiz Społeczno-Ekonomicznych (SEAC),
- Konsultacje publiczne – trwające zwykle 6 miesięcy,
- Decyzja Komisji Europejskiej – przyjęcie zmiany w Załączniku XVII.
Zakres ograniczeń
Ograniczenia mogą obejmować:
- produkcję, wprowadzanie do obrotu lub użycie substancji w czystej postaci, w mieszaninach lub wyrobach,
- określone grupy produktów – np. zabawki, tekstylia, farby, opony, kosmetyki,
- ograniczenia ilościowe – limity stężenia (np. do 0,1% wagowo),
- zakaz stosowania – całkowite wycofanie z rynku UE.
Przykłady substancji objętych ograniczeniami (Załącznik XVII)
- Azbest – całkowity zakaz produkcji i obrotu,
- Benzyna zawierająca ołów – zakaz stosowania w paliwach,
- Nonylofenol i jego etoksylaty – zakaz w detergentach i środkach czyszczących,
- Ftalany (DEHP, DBP, BBP, DIBP) – ograniczenia w zabawkach i artykułach dziecięcych,
- PAH (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne) – limity w gumie i tworzywach stosowanych w produktach konsumenckich.
Aktualizacja i kontrola
Załącznik XVII jest regularnie aktualizowany w odpowiedzi na nowe dane naukowe i decyzje ECHA. Kontrolę przestrzegania przepisów prowadzą organy krajowe, w tym Inspekcja Ochrony Środowiska, Inspekcja Sanitarna i Inspekcja Handlowa.
Znaczenie dla przemysłu
Dla przedsiębiorstw ograniczenie oznacza konieczność dostosowania receptur, technologii i etykiet. Choć bywa kosztowne, chroni reputację firm i minimalizuje ryzyko sankcji administracyjnych oraz utraty rynków zbytu.
Podsumowanie
Ograniczenia to chemiczny „kodeks drogowy” Europy – wskazują, czego nie wolno robić, aby nie przekroczyć granicy bezpieczeństwa. Dzięki nim rozporządzenie REACH nie tylko rejestruje i ocenia, ale też realnie chroni ludzi i środowisko przed najbardziej niebezpiecznymi substancjami. Opracowanie redakcyjne.
