Zezwolenia (Authorisation) – kiedy chemia potrzebuje pozwolenia?
W świecie REACH nawet cząsteczka nie działa bez papierów. A uzyskanie pozwolenia to nie formalność, lecz sztuka równowagi między ryzykiem a potrzebą przemysłu.
Mechanizm Authorisation to jeden z filarów rozporządzenia REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals). Jego celem jest stopniowe wycofywanie z rynku UE substancji najbardziej niebezpiecznych, przy jednoczesnym zapewnieniu, że tam, gdzie są one niezbędne, ich stosowanie odbywa się pod ścisłą kontrolą.
Na czym polega system zezwoleń?
Każda substancja wpisana do Załącznika XIV REACH wymaga uzyskania indywidualnego zezwolenia przed jej użyciem lub wprowadzeniem do obrotu. Oznacza to, że producent, importer lub dalszy użytkownik musi udowodnić, że:
- ryzyko dla zdrowia i środowiska jest należycie kontrolowane, lub
- społeczne i gospodarcze korzyści z użycia substancji przewyższają potencjalne zagrożenia.
Bez takiego zezwolenia stosowanie substancji po określonej dacie granicznej (sunset date) jest nielegalne.
Proces uzyskania zezwolenia
Wniosek o zezwolenie składa się do Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA), a ostateczną decyzję podejmuje Komisja Europejska. Procedura obejmuje kilka etapów:
- Wniosek – przedsiębiorstwo wskazuje zastosowanie substancji i uzasadnia jego konieczność,
- Ocena ryzyka – Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) analizuje dane toksykologiczne i środowiskowe,
- Ocena społeczno-ekonomiczna – Komitet SEAC ocenia wpływ decyzji na gospodarkę i społeczeństwo,
- Konsultacje publiczne – interesariusze mogą zgłaszać uwagi lub proponować alternatywy,
- Dekyzja KE – zezwolenie jest wydawane na czas określony, zwykle od 4 do 12 lat.
Kiedy warto wnioskować o zezwolenie?
Niektóre branże, zwłaszcza metalurgiczna, lotnicza, farbiarska i elektroniczna, korzystają z chemikaliów niezbędnych technologicznie, których nie da się łatwo zastąpić. Dla nich zezwolenie to sposób na utrzymanie ciągłości produkcji i uniknięcie zakazu obrotu w całej UE.
Przykłady substancji wymagających zezwolenia
- Chrom (VI) – stosowany w galwanizacji i przemyśle lotniczym,
- Trichloroetylen – dawniej popularny rozpuszczalnik przemysłowy,
- Bis(2-etyloheksylo)ftalan (DEHP) – używany w tworzywach PVC,
- Nonylofenol i jego etoksylaty – surfaktanty o działaniu toksycznym dla środowiska wodnego.
Warunki utrzymania zezwolenia
Firmy muszą regularnie aktualizować dane o bezpieczeństwie i informować o postępach w zastępowaniu substancji. Komisja Europejska może cofnąć zezwolenie, jeśli pojawią się nowe dane o zagrożeniach lub dostępne staną się bezpieczniejsze alternatywy.
Alternatywy i obowiązek substytucji
Podstawową zasadą REACH jest substitution principle – czyli dążenie do zastąpienia substancji niebezpiecznej mniej szkodliwą. W praktyce oznacza to, że nawet posiadając zezwolenie, przedsiębiorstwo ma obowiązek aktywnie poszukiwać zamienników.
Podsumowanie
System zezwoleń w REACH to narzędzie precyzyjne jak szwajcarski zegarek – spowalnia użycie niebezpiecznych substancji, ale nie zatrzymuje rozwoju przemysłu. Każde zezwolenie to kompromis między bezpieczeństwem a innowacją, dzięki któremu chemia w UE pozostaje zarówno nowoczesna, jak i odpowiedzialna. Opracowanie redakcyjne.
