Zezwolenia na stosowanie substancji (Authorisation) w systemie REACH
Niektóre chemikalia można stosować tylko „za pozwoleniem” – dosłownie. Bo w REACH, wolność chemiczna kończy się tam, gdzie zaczyna się ryzyko.
W systemie REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) jednym z kluczowych mechanizmów kontroli ryzyka jest procedura udzielania zezwoleń na stosowanie określonych substancji. Celem tego procesu jest stopniowe eliminowanie z rynku substancji szczególnie niebezpiecznych (SVHC), chyba że ich dalsze użycie jest uzasadnione i bezpieczne.
Podstawa prawna
Procedura zezwoleń została opisana w Tytule VII rozporządzenia REACH (artykuły 55–66). Obejmuje substancje wymienione w Załączniku XIV – czyli te, które wcześniej trafiły na listę SVHC i zostały formalnie uznane za wymagające indywidualnej zgody na stosowanie.
Cel systemu zezwoleń
REACH dąży do tego, by najbardziej niebezpieczne substancje były:
- zastępowane przez bezpieczniejsze alternatywy, gdy tylko jest to możliwe,
- stosowane kontrolowanie – tylko tam, gdzie nie ma substytutów i ryzyko można skutecznie ograniczyć.
Kiedy potrzebne jest zezwolenie?
Każda firma, która produkuje, importuje lub wykorzystuje substancję z Załącznika XIV, musi uzyskać zezwolenie na konkretne zastosowanie. Bez niego po upływie tzw. sunset date stosowanie i wprowadzanie substancji do obrotu staje się nielegalne.
Proces uzyskania zezwolenia
- Złożenie wniosku – do ECHA, zawierającego m.in. ocenę ryzyka, analizę alternatyw oraz plan substytucji.
- Opinia komitetów – Komitet ds. Oceny Ryzyka (RAC) i Komitet ds. Analiz Społeczno-Ekonomicznych (SEAC) oceniają zasadność wniosku.
- Decyzja Komisji Europejskiej – wydaje ostateczne zezwolenie, często z warunkami stosowania i obowiązkiem raportowania.
Rodzaje zezwoleń
- Zezwolenie indywidualne – dla konkretnego przedsiębiorstwa i zastosowania,
- Zezwolenie grupowe – gdy kilka firm występuje wspólnie, np. w ramach konsorcjum.
Okres obowiązywania
Zezwolenia mają charakter czasowy – najczęściej od 4 do 12 lat. Po tym okresie wymagają ponownej oceny, by sprawdzić, czy pojawiły się bezpieczniejsze alternatywy lub nowe dane o ryzyku.
Skutki dla przedsiębiorstw
Uzyskanie zezwolenia to kosztowny i złożony proces, wymagający ekspertyz, analiz i dokumentacji. Dlatego większość firm woli unikać substancji z Załącznika XIV i wcześniej planować ich zastępowanie. W praktyce REACH skutecznie przyspiesza przejście przemysłu na bezpieczniejsze technologie chemiczne.
Przykładowe substancje objęte zezwoleniem
- Chrom(VI) – stosowany w powłokach galwanicznych,
- Bis(2-etyloheksylo)ftalan (DEHP) – w elastycznych tworzywach PVC,
- Trichloroetylen – rozpuszczalnik w procesach czyszczenia.
Podsumowanie
Procedura zezwoleń to narzędzie, które wymusza na przemyśle odpowiedzialność. Używasz niebezpiecznej substancji? Udowodnij, że robisz to bezpiecznie. A jeśli nie – znajdź alternatywę. Tak REACH zamienia prawo chemiczne w silnik zmian technologicznych. Opracowanie redakcyjne.
