Substancje SVHC i lista kandydacka ECHA w systemie REACH
Nie każda substancja jest groźna, ale niektóre mają wyjątkowo złą reputację – i trafiają na listę, z której nie ma powrotu.
W systemie REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) szczególne miejsce zajmują substancje wzbudzające szczególnie duże obawy, znane pod skrótem SVHC – Substances of Very High Concern. To związki chemiczne, które mogą powodować trwałe i poważne skutki dla zdrowia człowieka lub środowiska, nawet przy niewielkim narażeniu.
Co to są substancje SVHC?
Zgodnie z art. 57 REACH, do kategorii SVHC zalicza się substancje, które:
- są rakotwórcze (Carc.), mutagenne (Muta.) lub toksyczne dla rozrodczości (Repr.),
- są trwałe, wykazują zdolność do bioakumulacji i toksyczne (PBT),
- są bardzo trwałe i bardzo bioakumulacyjne (vPvB),
- wzbudzają równorzędny poziom obaw, np. działają endokrynnie (EDC – endocrine disrupting chemicals).
Lista kandydacka ECHA
Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) publikuje i aktualizuje tzw. Listę kandydacką SVHC – wykaz substancji, które zostały oficjalnie zidentyfikowane jako wzbudzające szczególne obawy. To pierwszy krok do potencjalnego umieszczenia ich w Załączniku XIV REACH, czyli liście substancji wymagających zezwolenia.
Lista jest aktualizowana co najmniej dwa razy w roku i zawiera obecnie ponad 240 substancji, w tym m.in. bisfenol A, ftalany, ołów, chrom VI, formaldehyd, PFAS-y czy nonylofenole.
Obowiązki przedsiębiorców
Gdy substancja znajduje się na liście SVHC, przedsiębiorcy muszą:
- informować odbiorców i konsumentów o jej obecności w wyrobach w stężeniu powyżej 0,1% masy,
- dostarczać kartę charakterystyki (SDS) zawierającą dane o zagrożeniach i środkach bezpieczeństwa,
- zgłaszać obecność substancji SVHC w wyrobach do bazy SCIP prowadzonej przez ECHA,
- rozważyć zastąpienie substancji mniej niebezpiecznym odpowiednikiem (zasada substytucji).
Droga na listę załącznika XIV
Po umieszczeniu substancji na liście kandydackiej, może ona trafić do Załącznika XIV REACH. Oznacza to, że od momentu wyznaczenia daty granicznej (sunset date), substancja nie może być używana bez indywidualnego zezwolenia (authorisation).
Zezwolenie może być przyznane, jeśli:
- ryzyko jest odpowiednio kontrolowane, lub
- społeczne i ekonomiczne korzyści przewyższają ryzyko, a brak alternatyw został udokumentowany.
Wpływ na przemysł
W praktyce wpisanie substancji na listę SVHC często oznacza jej stopniowe wycofywanie z rynku. Firmy muszą szukać alternatyw, modyfikować receptury i dostosowywać łańcuchy dostaw. To proces kosztowny, ale sprzyjający innowacjom – REACH skutecznie motywuje do rozwoju zielonej chemii.
Podsumowanie
Lista SVHC to coś w rodzaju „chemicznej listy ostrzegawczej” Europy. Jeśli dany związek się na niej znajdzie – jego dni w produkcji są policzone. Dla przedsiębiorców to sygnał, by działać zawczasu, zanim obowiązek zastąpienia stanie się prawem. Opracowanie redakcyjne.
