Nadzór rynku i system kontroli produktów w ramach Dyrektywy RoHS
Nie wystarczy zaprojektować produkt zgodny z RoHS — trzeba to jeszcze udowodnić.
Dyrektywa 2011/65/UE (RoHS – Restriction of Hazardous Substances) nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznego systemu nadzoru rynku. Celem jest kontrola, czy urządzenia elektryczne i elektroniczne wprowadzane do obrotu rzeczywiście spełniają wymogi dotyczące ograniczenia substancji niebezpiecznych.
Organy nadzoru rynku
Każde państwo członkowskie wyznacza krajowe instytucje odpowiedzialne za egzekwowanie przepisów RoHS. W Polsce są to przede wszystkim:
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) – kontrola w zakresie środowiskowym i zgodności z przepisami o odpadach,
- Inspekcja Handlowa – nadzór nad bezpieczeństwem produktów na rynku,
- Urzędy celno-skarbowe – kontrola importu produktów spoza UE.
Kontrole i pobieranie próbek
Organy kontrolne mają prawo do przeprowadzania niezapowiedzianych kontroli, pobierania próbek produktów oraz żądania dokumentacji technicznej potwierdzającej zgodność z RoHS. Badania wykonuje się w akredytowanych laboratoriach, z użyciem metod takich jak XRF (fluorescencja rentgenowska) czy ICP-MS.
Dokumentacja i obowiązki producentów
Producent musi posiadać pełną dokumentację techniczną (Technical File), zawierającą wyniki badań materiałowych, deklarację zgodności UE oraz opis systemu zarządzania jakością. Dokumentacja ta musi być przechowywana przez co najmniej 10 lat od momentu wprowadzenia produktu na rynek.
Oznakowanie i deklaracja zgodności
Produkt spełniający wymagania RoHS musi być oznaczony znakiem CE. Oznakowanie to stanowi deklarację producenta, że produkt został w pełni przebadany i nie zawiera substancji przekraczających dopuszczalne limity.
Kary i sankcje
W przypadku stwierdzenia niezgodności organy mogą:
- nakazać wycofanie lub zakaz sprzedaży produktu,
- nałożyć kary finansowe,
- w poważnych przypadkach – przekazać sprawę organom ścigania.
Współpraca europejska
Nadzór rynku ma charakter ponadnarodowy. Kraje UE współpracują w ramach systemu ICSMS (Information and Communication System for Market Surveillance) oraz sieci RAPEX/Safety Gate, która umożliwia szybkie reagowanie na przypadki niezgodności w całej Unii.
Podsumowanie
Dyrektywa RoHS to nie martwy dokument – to system ciągłego nadzoru. Każdy kabel, płyta i lut podlega kontroli, a zgodność z przepisami musi być udowodniona, nie zadeklarowana „na słowo honoru”. Dzięki temu konsumenci w całej UE mogą korzystać z elektroniki naprawdę wolnej od toksyn.
Opracowanie redakcyjne.
