Dyrektywa SUP – jakie jednorazowe produkty z plastiku są zakazane w UE?
Dyrektywa SUP (2019/904/UE) wprowadziła w całej Unii Europejskiej zakaz wprowadzania na rynek części jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych. Celem jest ograniczenie odpadów morskich i odejście od niepotrzebnego plastiku tam, gdzie można go łatwo zastąpić innymi materiałami.
Zakaz wprowadzania na rynek – co to oznacza w praktyce?
Dyrektywa nie działa „wstecz” – nie nakazuje natychmiastowego wycofania wszystkich istniejących produktów, ale zabrania wprowadzania ich na rynek po określonej dacie. Oznacza to, że producenci, importerzy i dystrybutorzy nie mogą już legalnie sprzedawać nowych partii tych wyrobów w UE.
Lista produktów objętych całkowitym zakazem
Od lipca 2021 r. w całej Unii zakazane jest wprowadzanie na rynek następujących jednorazowych produktów z tworzyw sztucznych:
- słomki do napojów z plastiku,
- sztućce jednorazowe (noże, widelce, łyżki, pałeczki),
- talerze jednorazowe wykonane z plastiku,
- mieszadełka do napojów,
- patyczki higieniczne (z wyjątkiem wyrobów medycznych),
- pojemniki na żywność z ekspandowanego polistyrenu (EPS), np. „styropianowe” boxy na wynos,
- kubki na napoje z ekspandowanego polistyrenu (EPS), wraz z ich pokrywkami,
- uchwyty do balonów i plastikowe pręciki do balonów,
- produkty z oksydegradowalnych tworzyw sztucznych (plastiki rozpadające się na mikroplastik, a nie ulegające pełnej biodegradacji).
Dlaczego właśnie te produkty?
Analizy odpadów morskich wykazały, że wymienione wyżej produkty stanowią największy odsetek śmieci znajdowanych na plażach i w morzach. Są lekkie, tanie, często używane przez kilka minut, a w środowisku pozostają przez dziesiątki lub setki lat. Dyrektywa SUP koncentruje się więc na tzw. „top 10” zaśmiecających produktów.
Czego zakaz nie obejmuje?
Zakaz nie obejmuje wszystkich produktów z plastiku. Wciąż mogą być wprowadzane na rynek m.in.:
- opakowania wielokrotnego użytku z tworzyw sztucznych,
- butelki na napoje (PET, HDPE itd.) – ale podlegają innym wymaganiom, np. zawartości recyklatu i poziomom zbiórki,
- produkty medyczne i specjalistyczne, gdzie brak jest realnych alternatyw.
Te wyroby są objęte innymi narzędziami regulacyjnymi, takimi jak ROP/EPR, cele recyklingu, wymagania dotyczące projektowania i systemy kaucyjne.
Alternatywy dla zakazanych produktów
W miejsce jednorazowego plastiku dyrektywa SUP promuje:
- produkty wielokrotnego użytku – kubki, sztućce, talerze, pojemniki,
- wyroby z papieru, kartonu, drewna, włókien roślinnych,
- materiały kompostowalne przemysłowo (tam, gdzie ma to sens i istnieje infrastruktura),
- systemy „refill” i „bring your own” – własny kubek, własny pojemnik na wynos.
Skutki zakazu dla rynku
Zakaz jednorazowego plastiku oznacza dla firm:
- konieczność zmiany asortymentu (np. w gastronomii, handlu detalicznym, eventach),
- przejście na alternatywne materiały, które spełniają wymagania sanitarnie i funkcjonalne,
- aktualizację oznakowania, cenników i dokumentacji produktowej,
- wzrost znaczenia ekoprojektowania i marketingu opartego na zrównoważonych rozwiązaniach.
Przykłady wdrożenia w praktyce
Po wejściu w życie dyrektywy SUP coraz częściej widzimy w Polsce i UE:
- drewniane lub papierowe sztućce zamiast plastikowych,
- papierowe słomki lub brak słomek w standardzie,
- pojemniki na wynos z pulpy roślinnej, kartonu lub innych materiałów bez EPS,
- oferty „zniżka za własny kubek” w kawiarniach,
- naczynia wielorazowe na imprezach masowych.
Podsumowanie
Zakaz wybranych jednorazowych produktów z plastiku to najbardziej „widoczny” element Dyrektywy SUP. To sygnał, że era taniego, jednorazowego plastiku do wszystkiego się kończy – a w jego miejsce wchodzą rozwiązania wielokrotnego użytku i materiały bardziej przyjazne środowisku.
Opracowanie redakcyjne.
