Odpady zawierające PCB i PCT – toksyczne dziedzictwo przemysłu w świetle dyrektywy 2008/98/WE

Odpady zawierające PCB i PCT – toksyczne dziedzictwo przemysłu

Polichlorowane bifenyle (PCB) i polichlorowane trifenyle (PCT) to substancje, które kiedyś symbolizowały postęp technologiczny, a dziś – poważne zagrożenie dla środowiska. Dyrektywa 2008/98/WE uznaje je za odpady niebezpieczne wymagające szczególnej kontroli, dekontaminacji i bezpiecznego unieszkodliwiania.

Co to są PCB i PCT?

PCB (polichlorowane bifenyle) oraz PCT (polichlorowane trifenyle) to syntetyczne związki organiczne stosowane niegdyś jako:

• izolatory w transformatorach i kondensatorach,
• dodatki do olejów hydraulicznych i smarów,
• płyny chłodzące i przeciwpożarowe,
• plastyfikatory w farbach i uszczelniaczach.

Z powodu wysokiej trwałości chemicznej i toksyczności zostały zakazane w większości krajów UE już w latach 80., jednak wciąż znajdują się w starych urządzeniach i instalacjach przemysłowych.

Dlaczego PCB i PCT są niebezpieczne?

Substancje te są trwałe w środowisku, kumulują się w organizmach żywych i wykazują działanie:

• rakotwórcze,
• mutagenne,
• neurotoksyczne,
• bioakumulacyjne (nie ulegają rozkładowi biologicznemu).

Zanieczyszczenia PCB są obecne w glebie, wodzie i łańcuchu pokarmowym, dlatego ich usuwanie jest priorytetem polityki środowiskowej UE.

Obowiązki wynikające z dyrektywy 2008/98/WE

Dyrektywa wymaga, by państwa członkowskie zapewniły:

• identyfikację i ewidencję wszystkich urządzeń zawierających PCB/PCT,
• oznakowanie sprzętu oraz prowadzenie rejestrów w systemach krajowych (np. BDO),
• usunięcie lub dekontaminację urządzeń do określonych terminów,
• zakaz ponownego użycia i mieszania odpadów zawierających PCB z innymi substancjami,
• unieszkodliwianie w specjalistycznych spalarniach odpadów niebezpiecznych.

Proces dekontaminacji i unieszkodliwiania

Odpady zawierające PCB i PCT są przetwarzane w wyspecjalizowanych instalacjach poprzez:

• odgazowanie i odwirowanie cieczy,
• chemiczną neutralizację związków chlorowcopochodnych,
• termiczne rozkładanie w temperaturach powyżej 1100°C,
• kontrolę emisji gazów i popiołów z użyciem filtrów i reaktorów katalitycznych.

Kontrola i sprawozdawczość

Podmioty gospodarujące PCB muszą prowadzić szczegółową ewidencję ilościową oraz raportować dane do organów ochrony środowiska. W Polsce nadzór sprawuje GIOŚ i WIOŚ, a obowiązki raportowe realizuje się w systemie BDO.

Odpowiedzialność producentów i użytkowników

Użytkownicy urządzeń zawierających PCB ponoszą odpowiedzialność za ich bezpieczne przekazanie do unieszkodliwienia. Producentów zobowiązuje się do finansowania programów odzysku i dekontaminacji w ramach zasady rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR).

Podsumowanie

PCB i PCT to trwałe zanieczyszczenia organiczne, które nie mają prawa wracać do środowiska. Dzięki przepisom dyrektywy 2008/98/WE oraz krajowym programom usuwania PCB, Europa stopniowo eliminuje ten toksyczny problem przemysłowej przeszłości.

Opracowanie redakcyjne.