Odpady opakowaniowe – butelki, kartony i folia w świetle dyrektywy 2008/98/WE
Odpady opakowaniowe – drugie życie butelek, kartonów i folii
Każdy produkt, który kupujemy, jest w coś zapakowany – a po chwili to „coś” staje się odpadem. Dyrektywa 2008/98/WE traktuje odpady opakowaniowe jako kluczową frakcję, którą należy zbierać selektywnie i poddawać recyklingowi, zamiast wysyłać na składowisko.
Co zaliczamy do odpadów opakowaniowych?
Odpady opakowaniowe to wszystkie opakowania i ich elementy, które stały się odpadem po wykorzystaniu produktu. W praktyce są to m.in.:
- butelki i słoiki szklane,
- kartony, pudełka, papier i tektura,
- folia stretch, reklamówki, opakowania z tworzyw sztucznych,
- puszki aluminiowe i stalowe, kapsle, wieczka,
- opakowania wielomateriałowe (np. kartony po napojach).
Źródłem odpadów opakowaniowych są zarówno gospodarstwa domowe, jak i handel, gastronomia czy przemysł.
Rozszerzona odpowiedzialność producenta (EPR)(ROP)
Dyrektywa 2008/98/WE wprowadza zasadę rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR),(ROP) która w przypadku opakowań ma szczególne znaczenie. Producenci i importerzy, wprowadzając opakowania na rynek, muszą:
- finansować systemy zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych,
- osiągać wymagane poziomy odzysku i recyklingu,
- projektować opakowania z myślą o możliwości recyklingu, ponownego użycia i ograniczeniu masy.
W praktyce koszt „po życiu produktu” wraca do producenta – przynajmniej w części, a nie spada wyłącznie na gminy i mieszkańców.
Selektywna zbiórka opakowań
Dyrektywa nakazuje, aby odpady opakowaniowe były zbierane selektywnie, co w Polsce przekłada się na system pojemników na:
- papier i tekturę,
- szkło,
- metale i tworzywa sztuczne,
- odpady bio (dla opakowań kompostowalnych – tam, gdzie to dopuszczalne).
Im lepsza segregacja „u źródła”, tym wyższa jakość surowca wtórnego i niższe koszty recyklingu.
Cele recyklingu odpadów opakowaniowych
Oprócz ogólnych wymogów dyrektywy 2008/98/WE, odpady opakowaniowe podlegają także przepisom szczegółowym. Zakładają one stopniowe zwiększanie poziomów recyklingu dla poszczególnych materiałów, takich jak szkło, plastik, metal, papier czy drewno. Dla producentów oznacza to konieczność stałego podnoszenia efektywności systemów zbiórki i recyklingu.
Recykling materiałowy i ponowne użycie
Najbardziej pożądanym kierunkiem zagospodarowania odpadów opakowaniowych jest recykling materiałowy – np. przerób szkła na nowe butelki, przetwarzanie papieru na tekturę czy recykling tworzyw w nowe wyroby. Coraz większą rolę odgrywa też system opakowań wielokrotnego użytku (np. butelki zwrotne, pojemniki wielorazowe).
Unikanie składowania i spalania bez odzysku
Dyrektywa jasno wskazuje, że składowanie odpadów opakowaniowych powinno być ograniczane do minimum. Spalanie jest akceptowane przede wszystkim wtedy, gdy połączone jest z odzyskiem energii, a nie jako prosty sposób pozbycia się problemu.
Projektowanie opakowań z myślą o recyklingu
Kluczem do osiągnięcia unijnych celów jest ekoprojektowanie. Obejmuje ono m.in.:
- redukcję ilości materiału w opakowaniu (lightweighting),
- unikanie trudnych do recyklingu kombinacji materiałów,
- stosowanie tworzyw i barwników nadających się do recyklingu,
- lepsze oznakowanie dla konsumentów (jak i gdzie wyrzucić opakowanie).
Edukacja konsumentów i biznesu
System gospodarki odpadami opakowaniowymi opiera się nie tylko na przepisach, ale też na nawykach. Dlatego dyrektywa i przepisy krajowe podkreślają znaczenie edukacji – kampanii informacyjnych, czytelnych oznaczeń na opakowaniach i jasnych zasad segregacji.
Podsumowanie
Odpady opakowaniowe to najbardziej „widoczna” część systemu odpadów – codziennie mamy je w rękach. Dyrektywa 2008/98/WE traktuje je priorytetowo, wymagając od producentów finansowania systemu recyklingu, a od konsumentów – segregacji. Efekt końcowy to mniejsza ilość odpadów na składowiskach i lepsze wykorzystanie surowców.
Opracowanie redakcyjne.
