Ewolucja systemu wsparcia kogeneracji w Polsce 2019–2026
Jak zmieniały się stawki, wartości referencyjne i skuteczność systemu wsparcia w ramach ustawy o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji – od jej wejścia w życie w 2019 roku do rozporządzenia z 31 października 2025 r.
1. Od certyfikatów do premii kogeneracyjnej
Ustawa o promowaniu energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji z dnia 14 grudnia 2018 r. weszła w życie 25 stycznia 2019 r., zastępując wcześniejszy system tzw. „kolorowych certyfikatów” (żółte, czerwone, fioletowe). Nowy model wsparcia opiera się na czterech filarach:
- Premia gwarantowana (PG) – dla mniejszych jednostek, głównie nowych i zmodernizowanych źródeł lokalnych,
- Premia gwarantowana indywidualna (PGI) – dla projektów wymagających notyfikacji pomocy publicznej,
- Aukcje na premię kogeneracyjną (CHP) – system konkurencyjny dla jednostek o mocy 1–50 MW,
- Nabór na premię indywidualną (NCHP) – tryb konkursowy dla dużych projektów.
Od 2019 do 2025 r. struktura systemu pozostała stabilna – zmieniały się jedynie parametry finansowe i limity wolumenów określane w corocznych rozporządzeniach Ministra Energii lub Ministra Klimatu i Środowiska.
2. Zmiany stawek opłaty kogeneracyjnej
Opłata kogeneracyjna jest doliczana do rachunków odbiorców końcowych energii elektrycznej i zasila Fundusz Wsparcia Kogeneracji. Jej wysokość ustala się co roku, tak by pokrywała planowane koszty systemu. Chronologia stawek (brutto, zł/MWh):
| Rok | Stawka [zł/MWh] | Charakterystyka |
|---|---|---|
| 2020 | 1,39 | Faza rozruchowa systemu – niskie obciążenie odbiorców. |
| 2021 | 0,00 | Formalne zawieszenie poboru – brak wypłat premii. |
| 2022 | 4,06 | Wzrost aktywności systemu, pierwsze realne wypłaty. |
| 2023 | 4,96 | Stabilny poziom wsparcia, większa liczba uczestników aukcji. |
| 2024 | 6,18 | Najwyższa stawka w historii – zwiększenie kosztów systemu. |
| 2025 | 3,00 | Silne obniżenie – efekt małego zainteresowania wsparciem. |
W praktyce oznacza to, że w latach 2022–2024 rosło obciążenie rachunków odbiorców, a w 2025 r. stawka została obniżona o ponad 50%, ponieważ w systemie pozostało niewiele projektów faktycznie korzystających z pomocy.
3. Wartości referencyjne – jak zmieniały się stawki wsparcia
Wartość referencyjna to maksymalna dopuszczalna premia (zł/MWh), jaką może uzyskać jednostka kogeneracyjna. Dla każdej technologii określana jest corocznie w rozporządzeniu. Porównanie kluczowych lat:
| Technologia | 2024 [zł/MWh] | 2025 [zł/MWh] | Zmiana |
|---|---|---|---|
| Gaz | 324,42 | 248,81 | −23% |
| Biomasa | 418,38 | 282,78 | −32% |
| Inne paliwa | 278,06 | 209,63 | −25% |
| Paliwa stałe (węgiel) | 0,00 | 0,00 | brak wsparcia |
Tak znaczne obniżenie wartości referencyjnych w 2025 r. oznacza realne zmniejszenie maksymalnych dopłat do każdej MWh energii z kogeneracji. Dla wielu inwestorów spowodowało to utratę rentowności projektów, szczególnie przy rosnących kosztach gazu i uprawnień do emisji CO₂.
4. Zależność między opłatą a wsparciem
Spadek zarówno opłaty kogeneracyjnej, jak i wartości referencyjnych w 2025 r. jest logicznie powiązany – mniejsze zainteresowanie inwestorów skutkuje niższym zapotrzebowaniem na fundusze, co pozwala obniżyć stawkę pobieraną od odbiorców energii. Ustawa przewiduje coroczne równoważenie kosztów systemu z wpływami z opłaty.
5. Efekty i ocena skuteczności systemu
- Formalna stabilność – struktura czterech rodzajów wsparcia nie zmieniła się od 2019 r., co zapewnia przejrzystość regulacyjną.
- Niska skuteczność inwestycyjna – procedury są złożone i ryzykowne, co zniechęca mniejszych inwestorów. W wielu naborach nie złożono żadnej oferty.
- Obciążenie odbiorców – najwyższa stawka w 2024 r. zwiększyła koszty energii, lecz obniżka w 2025 r. częściowo je złagodziła.
- Dostosowanie do prawa UE – ustawa transponuje przepisy Dyrektywy 2012/27/UE i Dyrektywy (UE) 2018/2002 w sprawie efektywności energetycznej, realizując unijne cele w zakresie promowania wysokosprawnej kogeneracji.
- Praktyczny efekt – mimo zgodności z dyrektywami UE, system wsparcia w Polsce generuje zbyt mało nowych inwestycji w CHP, a część środków z Funduszu pozostaje niewykorzystana.
6. Wnioski
Polski system wsparcia kogeneracji spełnia wymogi formalne Unii Europejskiej, ale jego efektywność rynkowa pozostaje niska. Wysokie koszty inwestycji, biurokracja i spadające wartości referencyjne powodują, że mało który projekt uzyskuje pomoc. Dalsze działania powinny koncentrować się na uproszczeniu procedur i zwiększeniu przewidywalności finansowej dla inwestorów, aby rzeczywiście rozwijać wysokosprawną kogenerację jako narzędzie dekarbonizacji i bezpieczeństwa energetycznego. Opracowanie redakcyjne.
