Wyposażenie zestawów awaryjnych (spill kit)
Zestaw awaryjny to nie gadżet, ale pierwsza linia obrony przed rozlewem. Odpowiednio skompletowany i rozmieszczony „spill kit” może zadecydować, czy zdarzenie skończy się na zabrudzonej posadzce – czy na interwencji WIOŚ i PSP.
1. Cel i przeznaczenie zestawów awaryjnych
Zestawy awaryjne służą do szybkiego reagowania na wycieki substancji niebezpiecznych – olejów, paliw, chemikaliów, kwasów czy zasad – zanim rozprzestrzenią się poza teren zakładu. Ich głównym zadaniem jest ograniczenie skażenia środowiska i zapewnienie bezpieczeństwa personelu.
2. Lokalizacja i dostępność
Zestawy powinny być rozmieszczone:
- w miejscach składowania i przeładunku substancji niebezpiecznych,
- w pobliżu separatorów, zbiorników, rurociągów i punktów załadunku,
- w warsztatach i halach, gdzie występuje ryzyko wycieków olejowych lub chłodziw,
- w pojazdach serwisowych, cysternach i magazynach mobilnych.
Każdy zestaw powinien być oznakowany i łatwo dostępny – bez konieczności szukania kluczy lub zezwoleń.
3. Typowy skład zestawu awaryjnego
Podstawowy zestaw zawiera elementy umożliwiające natychmiastowe działanie:
- Sorbenty – maty, rękawy, poduszki, granulaty (naturalne, mineralne lub syntetyczne),
- Pochłaniacze chemiczne – do neutralizacji kwasów, zasad, rozpuszczalników,
- Maty i płachty uszczelniające – do blokowania studzienek kanalizacyjnych i odpływów,
- Narzędzia pomocnicze – szufelki, szczotki antystatyczne, pojemniki na odpady niebezpieczne,
- Środki ochrony osobistej (ŚOI) – rękawice, gogle, półmaski filtrujące, kombinezon,
- Worki lub beczki awaryjne – szczelne pojemniki na zebrany materiał skażony,
- Instrukcja użycia – w formie prostych piktogramów lub krótkiej procedury krok po kroku.
4. Klasyfikacja zestawów według zastosowania
- Zestawy uniwersalne (Universal) – do większości cieczy, w tym chłodziw i emulsji,
- Zestawy olejowe (Oil Only) – do substancji ropopochodnych, nie chłoną wody,
- Zestawy chemiczne (Chemical / HazMat) – odporne na działanie kwasów i zasad,
- Zestawy laboratoryjne – kompaktowe, stosowane przy stanowiskach badawczych,
- Zestawy mobilne – w walizkach lub na wózkach, do szybkiej interwencji w terenie.
5. Uzupełnianie i konserwacja
Zawartość zestawu należy kontrolować nie rzadziej niż raz na kwartał. Po każdym użyciu sporządza się protokół wykorzystania, a zużyte elementy należy niezwłocznie uzupełnić. W zakładach certyfikowanych wg ISO 14001 lub EMAS kontrola zestawów jest elementem audytu wewnętrznego.
6. Przykładowi producenci i dystrybutorzy
- Ecochemical Sp. z o.o. (zestawy „Ecospill” i „OilStop”),
- Sorpol Sp. z o.o. (zestawy chemiczne i olejowe),
- Denios Polska Sp. z o.o. (mobilne stacje awaryjne i beczki ADR),
- Enviline Polska (zestawy do laboratoriów i przemysłu lekkiego),
- BRADAS Safety (kompaktowe zestawy sorpcyjne dla warsztatów).
7. Przykładowa procedura użycia zestawu awaryjnego
- Oceń rodzaj i skalę wycieku, odizoluj teren,
- Załóż środki ochrony osobistej,
- Zablokuj odpływy (studzienki, kanały),
- Otocz wyciek rękawem sorpcyjnym,
- Nałóż maty lub granulaty sorpcyjne,
- Zbierz zanieczyszczony materiał do pojemnika,
- Oczyść powierzchnię środkiem myjącym lub neutralizatorem,
- Wypełnij kartę użycia zestawu i zgłoś do koordynatora środowiskowego.
8. Podsumowanie
Dobrze dobrany zestaw awaryjny to jak apteczka – lepiej mieć i nie użyć, niż potrzebować i żałować. W sytuacji awarii liczą się sekundy, a nie faktury. Kto ma pod ręką sorbent, uszczelniacz i instrukcję – ten zyskuje cenny czas, zanim dojedzie straż pożarna.
Opracowanie redakcyjne.
