Ustawa o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych
Kiedy CO₂ ma swoją cenę — ustawa, która wprowadza polskie zasady gry w europejskim systemie ETS.
Ustawa z dnia 12 czerwca 2015 r. wdraża w Polsce przepisy Unii Europejskiej dotyczące systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (EU ETS). Jej celem jest ograniczenie emisji w sposób ekonomicznie efektywny, poprzez nadanie emisjom ceny i umożliwienie handlu uprawnieniami między uczestnikami rynku.
Zakres regulacji
- zasady funkcjonowania krajowego systemu handlu uprawnieniami do emisji,
- przydział, obrót i umarzanie uprawnień do emisji,
- rejestr i ewidencja uprawnień,
- obowiązki sprawozdawcze operatorów instalacji,
- kompetencje organów administracji publicznej.
Podmioty objęte ustawą
Ustawa dotyczy operatorów instalacji i statków powietrznych prowadzących działalność powodującą emisje gazów cieplarnianych objętych systemem EU ETS — m.in. elektrowni, rafinerii, zakładów przemysłowych oraz linii lotniczych.
Funkcjonowanie systemu
EU ETS działa w oparciu o zasadę „cap and trade” — ustala się łączny limit emisji (cap), a następnie uprawnienia są przydzielane lub sprzedawane, tworząc rynek. Uczestnicy mogą handlować uprawnieniami (trade), co pozwala ograniczać emisje tam, gdzie jest to najbardziej opłacalne.
Obowiązki uczestników systemu
- posiadanie uprawnień odpowiadających wielkości emisji,
- monitorowanie i raportowanie emisji zgodnie z zatwierdzonym planem,
- przekazywanie uprawnień do umorzenia,
- współpraca z organami właściwymi i rejestrem unijnym.
Rejestr uprawnień
Każdy podmiot objęty systemem posiada konto w krajowej części unijnego rejestru uprawnień do emisji, gdzie ewidencjonowane są przydziały, zakupy, sprzedaże i umorzenia uprawnień. Rejestr zapewnia przejrzystość i integralność systemu.
Znaczenie ustawy dla gospodarki i klimatu
System ETS stanowi kluczowy element unijnej polityki klimatycznej. Motywuje przedsiębiorstwa do inwestowania w technologie niskoemisyjne, wpływa na ceny energii i wspiera transformację w kierunku gospodarki neutralnej klimatycznie.
Kontrola i sankcje
Ustawa przewiduje sankcje finansowe za brak umorzenia wystarczającej liczby uprawnień oraz inne naruszenia obowiązków sprawozdawczych i rejestrowych. Nadzór sprawują krajowe organy administracji i instytucje unijne.
Powiązania z prawem UE
Ustawa implementuje dyrektywę 2003/87/WE i jej kolejne nowelizacje, stanowiąc podstawę krajowego udziału Polski w europejskim systemie handlu emisjami.
Podsumowanie
Ustawa o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych to fundament krajowej polityki klimatycznej. Łączy instrument ekonomiczny z ochroną środowiska — każda tona CO₂ zyskuje cenę, a rynek premiuje tych, którzy emitują mniej. Opracowanie redakcyjne.