Wirówka laboratoryjna
Urządzenie służące do rozdzielania składników mieszanin ciecz–ciało stałe lub ciecz–ciecz pod wpływem siły odśrodkowej. Powszechnie stosowane w laboratoriach środowiskowych i chemicznych do przygotowania próbek do dalszych analiz.
Twórca i historia: Podstawy działania wirówki opracował angielski uczony Benjamin Robins (1707–1751), a nowoczesne urządzenia laboratoryjne zostały udoskonalone w XIX i XX wieku, szczególnie przez niemieckiego konstruktora Theodora Svedberga (1884–1971), laureata Nagrody Nobla w dziedzinie chemii (1926).
Zasada działania: Próbki umieszczone w specjalnych probówkach lub rotorach są wprawiane w szybki ruch obrotowy. Siła odśrodkowa powoduje oddzielenie składników mieszaniny w zależności od ich gęstości — cięższe fazy osadzają się na dnie, lżejsze pozostają wyżej.
Budowa: Wirówka składa się z rotora (stałego lub wychylnego), silnika elektrycznego, komory ochronnej, regulatora prędkości i czasu oraz systemu zabezpieczeń. Nowoczesne urządzenia wyposażone są w chłodzenie i wyświetlacze cyfrowe.
Zakres zastosowania:
- Wody i ścieki: oddzielanie zawiesin, osadów i cząstek przed analizą chemiczną;
- Gleby: przygotowanie wyciągów wodnych i ekstraktów z próbek glebowych;
- Odpady ciekłe: rozdzielanie emulsji i zawiesin poprocesowych;
- Powietrze: analiza pyłów i aerozoli po przechwyceniu w roztworach.
Parametry możliwe do oznaczenia (po przygotowaniu próbki): zawartość metali, zawiesin, substancji organicznych, przewodność, pH i inne wskaźniki chemiczne.
Zalety: szybka separacja faz, precyzyjne przygotowanie próbki, mała objętość odpadów po analizie.
Wady: konieczność wyważenia próbek, ograniczona objętość probówek, kosztowna eksploatacja przy dużych prędkościach.
Powiązane techniki: filtracja próżniowa, spektrofotometria, konduktometria, analiza zawiesin i osadów. Opracowanie redakcyjne.
