Węglowodory aromatyczne (PAH)

Węglowodory aromatyczne (PAH) to grupa związków chemicznych składających się z co najmniej dwóch skondensowanych pierścieni aromatycznych, zbudowanych wyłącznie z atomów węgla i wodoru. Są one szeroko rozpowszechnione w środowisku, głównie jako produkty uboczne niepełnego spalania materiałów organicznych, takich jak węgiel, ropa naftowa, drewno czy odpady.

Charakterystyka węglowodorów aromatycznych:

1. Struktura chemiczna:
   • Składają się z pierścieni benzenowych połączonych w różne układy.
   • Przykłady PAH:
     • Naftalen (2 pierścienie),
     • Benzo[a]piren (5 pierścieni),
     • Antracen (3 pierścienie).
2. Źródła emisji:
   • Spalanie paliw kopalnych (np. w elektrowniach, silnikach samochodowych).
   • Spalanie biomasy (np. w piecach i ogniskach).
   • Procesy przemysłowe, takie jak produkcja aluminium, hutnictwo czy rafinacja ropy.
3. Występowanie:
   • W powietrzu: jako cząsteczki unoszące się w atmosferze, często związane z pyłem zawieszonym (PM10, PM2.5).
   • W glebie i wodach: opad pyłu z atmosfery lub bezpośrednie zanieczyszczenie przez odpady.

Wpływ na zdrowie i środowisko:

1. Toksyczność:
   • PAH mają działanie mutagenne i kancerogenne.
   • Długotrwała ekspozycja na związki takie jak benzo[a]piren może prowadzić do nowotworów płuc, skóry i pęcherza.
2. Bioakumulacja:
   • Mogą gromadzić się w łańcuchu pokarmowym, wpływając na zdrowie zwierząt i ludzi.
3. Zanieczyszczenie środowiska:
   • PAH są trwałe chemicznie, co utrudnia ich naturalny rozkład.
   • Zanieczyszczają glebę i wody gruntowe, obniżając ich jakość.

Metody ograniczania emisji PAH:

1. Kontrola źródeł emisji:
   • Stosowanie katalizatorów w silnikach samochodowych.
   • Zmniejszenie spalania niskiej jakości paliw.
2. Oczyszczanie spalin:
   • Instalacja filtrów i systemów oczyszczania gazów w zakładach przemysłowych.
3. Recykling odpadów:
   • Unikanie spalania odpadów zawierających materiały organiczne, takich jak zużyte oleje.

Regulacje prawne:

• W Unii Europejskiej węglowodory aromatyczne, takie jak benzo[a]piren, są monitorowane w ramach Dyrektywy w sprawie jakości powietrza (2008/50/WE).
• Maksymalne dopuszczalne stężenie benzo[a]pirenu w powietrzu wynosi 1 ng/m³.